Else Beekman
De Spaanse oud-rechter Baltasar Garzón heeft in Dénia scherpe kritiek geuit op de juridische bescherming van hooggeplaatste politici. Volgens hem is het ‘onaanvaardbaar’ dat het onderzoek naar de rol van voormalig Valenciaans regiopresident Carlos Mazón bij de dodelijke DANA wordt afgeremd. Hij plaatste de kwestie in een breder debat over politieke verantwoordelijkheid, strafrechtelijke aansprakelijkheid en het vertrouwen in Spaanse instituties.
In het kort
- Baltasar Garzón bekritiseert in Dénia de juridische privileges voor politici en pleit voor afschaffing van ‘aforamientos’.
- Hij noemt het ‘onaanvaardbaar’ dat het onderzoek naar Carlos Mazón rond de DANA wordt afgeremd.
- De oud-rechter waarschuwt voor de groei van extreemrechts en het normaliseren van harde anti-immigratieretoriek.
- Zijn optreden krijgt extra lading door zijn eigen omstreden verleden én zijn rol in zaken rond Pinochet en de Franco-dictatuur.
Dinsdagavond werd in Dénia een breed debat gehouden over democratie, mensenrechten en de groeiende politieke polarisatie in Spanje. In een vol Centro Social nam Baltasar Garzón deel aan de reeks Memòria i futur, samen met hoogleraar rechtsfilosofie Ángeles Solanes. De bijeenkomst draaide officieel om de toekomst van de mensenrechten, maar raakte al snel aan zeer actuele Spaanse kwesties.
Kritiek op bescherming voor politici
Garzón richtte zijn pijlen vooral op de zogenoemde aforamientos: de bijzondere rechtspositie waardoor bepaalde politici en publieke functionarissen niet door gewone rechtbanken worden onderzocht, maar door hogere gerechtshoven. Volgens de oud-magistraat staat dat principe steeds vaker op gespannen voet met de gelijkheid van burgers voor de wet.
“Alle burgers zijn gelijk voor de wet”, stelde Garzón. Hij vindt dat deze voorrechten moeten verdwijnen, omdat ze in de praktijk onderzoeken kunnen bemoeilijken of vertragen.
DANA-onderzoek naar Mazón
In dat verband verwees Garzón naar de beslissing van het hooggerechtshof van de regio Valencia, het TSJCV, om Carlos Mazón niet zelf te onderzoeken voor zijn rol bij de DANA van 29 oktober 2024. Die ramp kostte in de provincie Valencia aan honderden mensen het leven en leidde tot stevige kritiek op de crisisaanpak van de regionale regering.
Het TSJCV besloot in maart 2026 dat er onvoldoende solide aanwijzingen waren dat het handelen van Mazón strafbaar was. De onderzoeksrechter in Catarroja zet de zaak wel voort, maar Mazón geldt daarin vooralsnog als getuige en niet als verdachte.
Garzón noemde het volgens Cadena SER ‘onaanvaardbaar’ dat de juridische route richting Mazón op deze manier wordt beperkt.
Waarschuwing voor extreemrechts
Een ander belangrijk thema was de opmars van extreemrechts. Garzón waarschuwde voor het normaliseren van harde taal over migratie, sociale rechten en minderheden. Hij wees daarbij onder meer op gebieden waar anti-immigratieretoriek groeit, terwijl de lokale economie juist sterk afhankelijk is van buitenlandse arbeidskrachten.
Volgens Garzón vormt die ontwikkeling een risico voor de democratische samenleving. Niet alleen omdat bepaalde groepen worden gestigmatiseerd, maar ook omdat fundamentele waarden als gelijkheid en samenleven onder druk komen te staan.
Herinnering aan Antoni Llidó
De bijeenkomst in Dénia had ook een duidelijke link met historische herinnering. Garzón herinnerde aan Antoni Llidó, de priester uit Xàbia die tijdens de dictatuur van Augusto Pinochet in Chili verdween. Zijn zaak kreeg destijds internationale betekenis binnen het bredere onderzoek naar mensenrechtenschendingen onder het Chileense regime.
Voor Garzón is die herinnering geen zaak van het verleden alleen. Hij waarschuwde dat autoritaire ideeën opnieuw terrein winnen en dat democratische samenlevingen alert moeten blijven. Herdenken is volgens hem daarom ook een manier om toekomstige achteruitgang van rechten en vrijheden te voorkomen.
Met zijn optreden maakte Garzón van Dénia voor één avond een podium voor een veel groter Spaans debat: over de macht van rechters, de verantwoordelijkheid van politici, de kwaliteit van de democratie en de vraag hoe kwetsbaar verworven rechten kunnen zijn.
Invloedrijk en omstreden
Garzón is in Spanje al decennialang een invloedrijke, maar ook omstreden figuur. Als onderzoeksrechter van de Audiencia Nacional verwierf hij internationale bekendheid met het arrestatiebevel tegen de Chileense oud-dictator Augusto Pinochet. Dat deed hij op basis van universele jurisdictie: het idee dat bepaalde zware misdrijven, zoals foltering of misdaden tegen de menselijkheid, ook buiten het land waar ze zijn gepleegd kunnen worden vervolgd.
Ook zijn poging om misdaden uit de Franco-dictatuur strafrechtelijk te onderzoeken maakte hem tot een symboolfiguur voor voorstanders van historische gerechtigheid. Tegelijk bleef zijn loopbaan niet zonder controverse. In 2012 zette het Spaanse Hooggerechtshof hem uit de rechterlijke macht door hem voor elf jaar te schorsen. Aanleiding was zijn besluit om in de Gürtel-corruptiezaak telefoongesprekken tussen verdachten en hun advocaten te laten afluisteren. Volgens het hof was daarmee het recht op verdediging geschonden.
Juist die combinatie van internationale erkenning, juridische durf en politieke controverse maakt dat Garzóns uitspraken in Spanje nog altijd gewicht hebben én discussie oproepen.