Else Beekman
Paus Leo XIV heeft vrijdag het grootste migrantenopvangcentrum van Spanje bezocht: kamp Las Raíces op Tenerife. Het was de afsluiting van zijn historische reis door Spanje, en migratie stond van begin tot eind centraal.
Het kamp ligt op het terrein van een voormalige militaire kazerne, aan het einde van een zandpad vlak achter de noordelijke luchthaven van het eiland. Las Raíces heeft plek voor drieënhalf duizend mensen, verspreid over een honderdtal tenten. Op het hoogtepunt van de migratiecrisis eind 2024 verbleven er zelfs vierhonderd mensen meer dan dat maximum, wat leidde tot overbevolking en spanningen. Dit vrijdag verwelkomde het kamp de paus met zo’n zevenhonderd bewoners, voornamelijk jonge mannen van gemiddeld 22 jaar oud uit landen als Senegal, Mali, Mauritanië en Guinea.
Bezoek van kampbewoners aan paus
Tweehonderd bewoners van het kamp bezochten, samen met vrouwen en kinderen uit een ander opvangcentrum op het eiland, de paus. Twee bewoners, een man en een vrouw, allebei Nigerianen en katholiek, spraken persoonlijk tot de paus in het Spaans. Zij hadden hun woorden zelf geschreven, geholpen door medewerkers van het centrum. Organisatie Accem, die het kamp beheert, omschreef het moment als “intiem en menselijk, zonder enig officieel of formeel karakter”.
“Leo XIV is meer dan een religieus figuur”
Opvallend: de meeste bewoners van Las Raíces zijn moslim. Toch was de ontvangst enthousiast. “Leo XIV is meer dan een religieus figuur”, zei Francisco Navarro van Accem. “Hij staat voor vrede en menselijke waardigheid, waarden die de mensen die wij opvangen ook delen.”
In de vijf jaar dat het kamp bestaat, heeft het maar liefst zeventigduizend migranten opgevangen. Ze verblijven er gemiddeld twee tot drie maanden en krijgen naast onderdak ook taalles en begeleiding bij het vinden van werk, voordat ze worden doorgestuurd naar opvanglocaties op het Spaanse vasteland.
Eerste bezoek ooit van een paus aan Canarische Eilanden
De pausbezoek aan de Canarische Eilanden is de eerste keer in de geschiedenis dat een paus de eilandengroep aandoet. De dag ervoor, op Gran Canaria, ontmoette hij al migranten in de haven van Arguineguín. Deze plek staat symbook voor de migratiecrisis. Daar gooide hij bloemen in het water ter nagedachtenis aan wie de oversteek niet overleefde. Ook waarschuwde hij Europa: “De zee mag geen kerkhof zijn. Menselijke waardigheid heeft geen paspoort.”
Zijn boodschap was duidelijk: het is niet genoeg om aankomsten te registreren of grenzen te beveiligen. “We kunnen niet wennen aan het tellen van doden”, zei de paus.
Oversteek naar Canarische Eilanden gevaarlijker dan ooit
Die doden zijn er helaas volop. In 2026 kwamen al 635 mensen om het leven tijdens de oversteek naar de Canarische Eilanden, één op elke vijf mensen die de reis begint, haalt de overkant niet. Dat is weliswaar 57 procent minder dan vorig jaar, maar de route is gevaarlijker dan ooit.
Helena Maleno, voorzitster van de mensenrechtenorganisatie Caminando Fronteras, hoopte de paus vrijdag kort te spreken in La Laguna, na zijn bezoek aan het kamp. Ze wilde hem bewust maken van de onzichtbaarheid van wie op zee sterft en van de juridische gevolgen voor achtergebleven families. “Een weduwe wiens man in een boot verdween, is officieel geen weduwe. Haar kinderen zijn officieel geen wezen. Dat is het stille drama achter de cijfers”, aldus Maleno.
Het pausbezoek valt samen met een historische mijlpaal in Europa: vrijdag 12 juni treedt het Europees Pact over Migratie en Asiel officieel in werking. De paus liet er geen misverstand over bestaan dat Europa meer verantwoordelijkheid moet nemen en doden zoveel mogelijk moet voorkomen.