Else Beekman
Liefhebbers van sterrenkunde kunnen in september hun hart ophalen. Deze maand biedt de hemel boven Spanje een spectaculaire reeks astronomische verschijnselen: een totale maansverduistering, een gedeeltelijke zonsverduistering, de herfst-equinox en opvallende planeetstanden. Het maanschema is bovendien compleet, met alle vier de maanfasen op goed te volgen momenten.
We beginnen met het maanschema. De maan doorloopt vier herkenbare fasen in ongeveer 29,5 dagen. In september vallen die op de volgende data en tijden:
- Volle maan + totale maansverduistering: 7 september om 20:08 uur
- Laatste kwartier: 14 september om 12:33 uur
- Nieuwe maan + gedeeltelijke zonsverduistering: 21 september om 21:54 uur
- Eerste kwartier: 30 september om 01:54 uur
Bloedmaan op 7 september
De volle maan op 7 september wordt extra bijzonder. Een totale maansverduistering gaat ervoor zorgen dat de maan tijdelijk rood kleurt. Dat verschijnsel wordt in Spanje ‘luna de sangre’ genoemd. Het einde van deze eclips is vanuit grote delen van Spanje te zien wanneer de maan net opkomt aan de horizon.
Omdat deze volle maan samenvalt met het begin van de herfst, wanneer boeren hun gewassen oogsten en het licht ervan de boeren hielp langer door te werken op het veld, wordt deze maan ook wel de ‘oogstmaan’ genoemd.
Nieuwe maan en gedeeltelijke zonsverduistering
Op 21 september valt de nieuwe maan samen met een gedeeltelijke zonsverduistering die alleen te zien is op het zuidelijk halfrond. Vooral mensen in delen van Australië, Nieuw-Zeeland en enkele eilanden in de Stille Oceaan kunnen het zien.
Het fenomeen is helaas niet zichtbaar vanuit Spanje. Desondanks blijft het een belangrijk moment voor wetenschappers wereldwijd. Tijdens een zonsverduistering zijn de omstandigheden ideaal om de zonnerand en de interactie met de aardatmosfeer te bestuderen.
Herfst-equinox: 22 september
De herfst begint officieel op 22 september. De equinox is het moment waarop dag en nacht overal op aarde ongeveer even lang zijn. Erna worden de nachten langer, wat gunstig is voor wie sterren wil kijken.
Perfect moment voor waarneming
De ‘eerste kwartiermaan’ is een van de vier hoofdfasen van de maan. De rechterhelft van de maan blijft tijdens deze fase verlicht, zoals zichtbaar vanuit Spanje, terwijl de andere helft donker blijft. De maan heeft in deze fase een kwart van haar baan rond de aarde afgelegd sinds de nieuwe maan en is te zien ongeveer een week na de nieuwe maan en een week vóór de volle maan.
Bij deze maanstand is de overgang tussen licht en donker op het maanoppervlak (de terminator) extra scherp, zodat als je het hemellichaam met een telescoop over verrekijker bekijkt je de kraters en bergen extra goed ziet.