Elize van Loon
Ceuta werd op 30 juli geconfronteerd met een migratiegolf die de stad volledig overrompelde. Volgens de laatste schatting van de Spaanse regering kwamen die dag ongeveer tachtigduizend mensen uit Marokko zwemmend de stad binnen. Dat aantal is bijna gelijk aan het aantal inwoners van Ceuta. De instroom verliep chaotisch: grote groepen bereikten tegelijk de kust, de politie verloor op meerdere momenten de controle en opvanglocaties raakten direct overvol. De situatie lijkt sterk op die van mei 2021, maar de aantallen van dit jaar zijn volgens veiligheidsdiensten ongekend.
In het kort
- Massale instroom op 30 juli: ongeveer tachtigduizend mensen bereikten zwemmend Ceuta, een aantal dat de stad nog nooit heeft meegemaakt.
- Noodmaatregelen aan de grens: Spanje plaatste een drijvende barrière om directe terugkeer juridisch mogelijk te maken.
- Groot veiligheidsapparaat: drieduizend zeshonderd agenten en militairen zijn actief; de inzet is tijdelijk en zwaar belastend.
- Rol van Marokko: Marokkaanse diensten grepen laat in, maar houden nu weer bussen, taxi’s en paden richting de grens tegen.
- Volgens de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken zijner nog 5.000 migranten in Ceuta achtergebleven, waaronder 2.000 minderjarigen.
Meer dan twee weken later is de situatie nog steeds niet stabiel in de Spaanse exclave. De Spaanse minister van Binnenlandse Zaken, Fernando Grande‑Marlaska, bevestigde dat er nog vijfduizend migranten in de stad verblijven, onder wie bijna tweeduizend minderjarigen. Zij wachten op een individuele beoordeling van hun situatie en kunnen mogelijk worden uitgezet. De spanning blijft hoog. Via sociale media circuleren opnieuw oproepen om massaal naar Ceuta te komen, waardoor de autoriteiten rekening houden met nieuwe pogingen om de grens te bereiken.
De Spaanse overheid heeft de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de grenshekken van Ceuta en Melilla. De scherpe concertina‑draden verdwenen en maakten plaats voor metalen halve cirkels die minder letsel veroorzaken. In totaal ging het om meer dan tachtig miljoen euro aan modernisering.
Een nieuwe grenslijn in zee om directe terugkeer mogelijk te maken
Op 30 juli speelde deze modernisering geen rol. De migranten kwamen niet via de hekken binnen, maar via zee. Door een uitspraak van het Hooggerechtshof mochten zij niet direct worden teruggestuurd, omdat ze geen fysiek grensobject hadden overschreden. Daarom heeft Spanje nu een drijvende barrière van vijfhonderd meter geplaatst bij El Tarajal. De constructie steekt dertig tot zeventig centimeter boven water uit en heeft een meter die onder water hangt. Wie de lijn passeert, overschrijdt volgens de wet een grensobject en kan direct worden teruggestuurd.
Een ongekend veiligheidsapparaat in de stad
Ceuta telt op dit moment drieduizend zeshonderd agenten en militairen. Extra eenheden uit de rest van Spanje zijn ingezet. De stad ziet ordetroepen, duikers, antiterreur‑specialisten, drones, helikopters, snelle boten en het grote patrouillevaartuig Duque de Ahumada. Agenten draaien dubbele diensten en verlof is beperkt. Politiebonden waarschuwen dat deze inzet tijdelijk is en dat Ceuta structureel tweehonderd extra vaste agenten nodig heeft.
De sleutelrol van Marokko
De situatie lijkt sterk op die van mei 2021, toen vijftienduizend mensen in twee dagen naar Ceuta kwamen. Toen speelde een diplomatieke crisis tussen Spanje en Marokko een grote rol. Ook nu zagen Spaanse agenten dat Marokkaanse veiligheidsdiensten zich lange tijd afzijdig hielden. Daardoor konden grote groepen migranten ongehinderd richting Ceuta trekken. Sinds donderdag grijpt Rabat weer actief in: bussen en taxi’s worden gecontroleerd, paden richting de grens bewaakt en aan de Marokkaanse kant van El Tarajal zijn nieuwe hekken geplaatst. Marokko meldt dat het mensen heeft aangehouden die via sociale media oproepen verspreidden om massaal naar Ceuta te komen.
De vijfduizend migranten die nog in Ceuta zijn
De aantallen migranten die op 30 en 31 juli binnenkwamen, zijn de afgelopen dagen steeds naar boven bijgesteld. De laatste schatting is meer dan tachtigduizend. Een groot deel keerde vrijwillig terug naar Marokko. Toch blijven er ongeveer vijfduizend mensen in Ceuta, onder wie veel minderjarigen.
Voor hen geldt geen directe terugsturing meer. De wet staat dat alleen toe in de eerste momenten na het overschrijden van een grensobject. Daarom moet nu voor elke persoon een individueel dossier worden opgesteld. Voor minderjarigen is de situatie extra ingewikkeld. Spanje mag hen alleen terugsturen als Marokko bevestigt dat er familie is en als de Spaanse kinderbescherming akkoord gaat.
Ceuta blijft kwetsbaar
De Spaanse regering benadrukt dat de samenwerking met Marokko uitzonderlijk is. Toch erkennen politiefunctionarissen dat de situatie fragiel blijft. Als Marokko groepen tegenhoudt voordat ze de kust bereiken, kan Spanje de druk aan. Maar bij een nieuwe massale aankomst zoals op 30 juli is geen enkel systeem bestand tegen de aantallen. Ceuta blijft daarmee een van de meest gevoelige grenspunten van Europa, waar migratie, diplomatie en veiligheid elkaar voortdurend beïnvloeden.