Deze Spaanse stranden dreigen vóór 2100 te verdwijnen

De Spaanse stranden zijn al jarenlang een van de grootste trekpleisters van het land. Miljoenen mensen komen er voor zon, zee en strand. Maar volgens recente onderzoeken kan een groot deel van die stranden tegen het einde van deze eeuw sterk krimpen of zelfs bijna verdwijnen. Wetenschappers verwachten dat Spanje gemiddeld zestig tot tachtig meter strandbreedte kan verliezen. Dat komt door een combinatie van natuurlijke processen en menselijke ingrepen.

Uit rapporten van Spaanse overheidsinstanties blijkt dat er meer zand verdwijnt dan erbij komt. Normaal gesproken brengen rivieren zand naar de kust, maar door stuwdammen, havens en andere bouwprojecten wordt dat natuurlijke transport steeds meer geblokkeerd. Ook bebouwing langs de kust, zoals boulevards en woningen, zorgt ervoor dat stranden zich niet meer op een natuurlijke manier kunnen herstellen.

Stijgende zeespiegel, zware stormen

Daar komt bij dat de zeespiegel stijgt. Volgens het IPCC, het belangrijkste internationale klimaatpanel, stijgt de zeespiegel in de Middellandse Zee zelfs sneller dan het wereldgemiddelde. Warmere oceanen zetten uit, gletsjers smelten en regionale stromingen veranderen. Daardoor komt de zee in Zuid‑Europa sneller omhoog dan op veel andere plekken. Door die stijging komen golven verder landinwaarts en spoelt er meer zand weg.

De afgelopen jaren zijn er bovendien vaker zware stormen geweest, die de erosie versnellen. Onderzoekers van het CSIC, het grootste wetenschappelijke instituut van Spanje, schatten dat Spanje gemiddeld één meter strand per jaar verliest. In sommige regio’s, vooral aan de Middellandse Zee, loopt dat zelfs op tot vijf meter per jaar. Het CSIC benadrukt dat niet alleen klimaatverandering een rol speelt, maar ook menselijke ingrepen die het natuurlijke herstel van stranden blokkeren.

Wat zeggen recente onderzoeken?

Verschillende nieuwe rapporten bevestigen dit beeld. De Spaanse overheid waarschuwt dat de helft van alle stranden vóór 2100 ernstig kan krimpen. Het IPCC noemt de Middellandse Zee een klimaat‑hotspot met versnelde zeespiegelstijging. Het CSIC laat zien dat erosie in Spanje al tientallen jaren gaande is en dat het tempo de laatste jaren duidelijk is toegenomen. De Universidad de Cantabria verwacht dat tot tachtig procent van de stranden structureel smaller wordt. De Europese Milieuagentschap plaatst Spanje bovendien in de top vijf van Europese landen met de snelste kustafslag.

Spanje opnieuw koploper met 677 blauwe vlaggen; deze populaire kustplaatsen scoren hoog 

Noord‑Spanje

De noordkust van Spanje lijkt op het eerste gezicht robuuster door de vele rotsen en kliffen, maar ook hier zijn verschillende stranden kwetsbaar voor erosie en zeespiegelstijging.

Galicië

In Galicië zijn vooral stranden in open baaien en bij riviermondingen gevoelig voor erosie. Een van de meest genoemde voorbeelden is Playa de Samil in Vigo, waar de kustlijn al jaren langzaam terugtrekt. Ook Playa de O Rostro bij Fisterra reageert sterk op zware Atlantische stormen. Verder staat Playa de Corrubedo, bij het bekende duinpark, bekend als een gebied waar de duinen steeds vaker worden aangetast en waar herstelprojecten noodzakelijk zijn.

Asturië

Asturië heeft veel rotskust, maar de zandstranden die er zijn, liggen vaak in kleine baaien waar erosie snel zichtbaar wordt. Playa de San Lorenzo in Gijón is een van de bekendste voorbeelden. Door de ligging direct aan de stad en de harde boulevard erachter kan het strand zich nauwelijks terugtrekken. Ook Playa de Rodiles, een populair surfstrand, wordt regelmatig genoemd omdat de monding van de rivier de Villaviciosa steeds meer verandert door stormen en verschuivend zand. Verder is Playa de La Ñora een strand waar zowel de kliffen als het zand duidelijk onder druk staan.

Cantabrië

In Cantabrië zijn vooral stranden in de buurt van estuaria kwetsbaar. Playa de Somo en Playa de Loredo, aan de overkant van de baai van Santander, liggen in een gebied waar zandbanken voortdurend verschuiven. Ook Playa de Berria bij Santoña verandert langzaam van vorm door de dynamiek van het estuarium. Daarnaast is Playa de El Sardinero in Santander gevoelig voor verlies van zand na zware stormen, mede door de stedelijke ligging.

Baskenland

In het Baskenland zijn vooral de kleinere stadsstranden kwetsbaar. La Concha in San Sebastián is iconisch, maar ligt ingeklemd tussen bebouwing en zee, waardoor het strand weinig ruimte heeft om zich terug te trekken. Ook Zurriola, het surfstrand van de stad, wordt genoemd in onderzoeken omdat het sterk reageert op stormen en veranderende stromingen. Verder staat Playa de Ereaga in Getxo bekend als een strand dat regelmatig zand verliest door de ligging in een smalle baai.

De Middellandse Zee: de zwaarst getroffen regio

De kust aan de Middellandse Zee is volgens alle recente onderzoeken het meest kwetsbaar. In Catalonië hebben zware stormen, zoals storm Gloria in 2020, veel schade veroorzaakt. Vooral de stranden rond Barcelona en de Costa Brava zijn gevoelig voor erosie.

Regio Valencia

In de regio Valencia is het probleem nog groter. Stranden in plaatsen zoals Almassora, Nules, Moncófar, Tavernes de la Valldigna en Denia zijn de afgelopen decennia al tientallen meters smaller geworden. Wetenschappers noemen deze regio een van de zwaarst getroffen kustgebieden van Spanje.

Murcia en Andalusië

In Murcia is vooral La Manga kwetsbaar. Deze smalle landstrook tussen de Middellandse Zee en de Mar Menor wordt steeds smaller door erosie en menselijke druk. Ook in Andalusië zijn meerdere stranden in gevaar. Stranden bij Matalascañas, El Portil, Sanlúcar de Barrameda en Los Caños de Meca worden nauwlettend gevolgd omdat ze snel achteruitgaan.

Balearen en Canarische Eilanden

Op de Balearen voorspellen recente rapporten dat verschillende stranden sterk zullen terugtrekken. De eilanden zijn extra kwetsbaar omdat ze volledig afhankelijk zijn van hun kustzones. Op de Canarische Eilanden speelt naast natuurlijke erosie ook bouwdruk een grote rol. Door de groei van kustplaatsen gaat steeds meer natuurlijke kustlijn verloren, waardoor de resterende stranden sneller slijten.

Wat betekent dit voor de toekomst?

Als er niets verandert, zullen veel Spaanse stranden er in 2100 heel anders uitzien dan nu. Regionale overheden werken aan oplossingen zoals duinherstel, zandaanvoer en natuurlijke kustbescherming. De komende decennia worden bepalend voor de toekomst van de Spaanse kust en voor iedereen die van zon, zee en strand houdt.

10 strandregels in Spanje die je een boete kunnen opleveren