Else Beekman
Een markt die meer business verliest dan erbij krijgt, staat een onzekere toekomst te wachten. Vooral de kleinere boekhandels hebben het zwaar. Alle pogingen om de boekwinkel aantrekkelijker te maken voor de klant hebben geen succes gehad: de verkoopcijfers bleven dalen met wel 18% sinds 2011. In februari gaven ook de Spaanse uitgeverijen al een noodsignaal af. De teruglopende boekverkoop is niet heel verassend: meer dan helft van de Spanjaarden geeft aan zelden of nooit een boek te lezen.
Terugloop cultuurconsumptie
Dat het boek aan waarde heeft ingeboet binnen de Spaanse cultuur is niet alleen toe te schrijven aan de economische crisis, technologische ontwikkelingen en multinationale en virtuele ondernemingen. De Spaanse overheid onderneemt niets om het lezen van boeken aan te moedigen bij de bevolking. Daarbij ontbreekt het aan goede marketingcampagnes vanuit de boekensector zelf en is er weinig interesse in literatuur binnen de samenleving. Dat concludeert Pilar Gallego, voorzitter van CEGAL, een beroepsorganisatie voor boekhandels in Spanje.
De culturele waardedaling van het boek heeft mede bijgedragen aan een daling van ruim 27% van de cultuurconsumptie in zes jaar tijd. Het is echter een positief signaal dat er ondanks de negatieve vooruitzichten toch nog kleine boekhandels, vooral in Madrid, Barcelona en Valencia, het aandurven een zaak te openen.
Enkele cijfers
Galicië heeft met 7,8 winkels per 100.000 inwoners het grootste aantal boekwinkels per hoofd van de bevolking. Ruim 17 procent van alle boekwinkels in Spanje bevindt zich in de autonome regio Madrid, gevolgd door ruim 12 procent in Andalusië en bijna 12 procent in Catalonië. Van alle boekwinkels die geopend zijn vóór 1940 zijn er nog maar 103 over. Sinds het begin van deze eeuw kwamen er 728 bij; dat is 20% van het huidige aantal. Slechts één procent van alle boekhandels had een omzet van meer dan anderhalf miljoen euro. Bijna een kwart had echter een omzet die lager is dan 30 duizend euro.
Gemiste kans
Pillar Gallego onderkent dat haar organisatie wellicht steken heeft laten vallen in het bundelen van de krachten op het moment dat er nieuwe vormen van boekverkoop werden geïntroduceerd die direct een significant marktaandeel innamen. In plaats van zich samen sterk te maken, richtte iedere boekhandel zich op de modernisering van zijn winkel, waar naast het aanbod van boeken ook een koffiehoek en andere producten aangeboden werden. Mogelijk is hierdoor te veel aandacht besteed aan de winkel zelf en te weinig aan de potentiele lezers. Het product zelf, het boek, als belangrijk cultureel goed binnen de maatschappij is daarbij misschien te veel aan de aandacht ontsnapt.
Het respect voor het boek, voor het werk dat daarvoor verricht is, de diepgang ervan en waardering daarvoor passen niet meer in deze maatschappij waarin ‘snel gebruiken en daarna weggooien’ het motto is. Het boek past in een tragere wereld, met meer tijd voor bezinning. “Een goede vakkennis is dan ook van groot belang voor de toekomst van de boekhandelaar, hij moet klanten in zijn winkel deskundig advies kunnen geven”, zegt Teodoro Sacristán, directeur van de Feria del Libro de Madrid.
Kwaliteitskeurmerk
Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Sport heeft aangegeven de kleine boekwinkels te ondersteunen met 150 duizend euro voor fysieke en virtuele modernisering. Daarbij willen deze boekwinkels zich ook onderscheiden als culturele instelling. Ook wordt een kwaliteitskeurmerk gerealiseerd voor boekwinkels. Deze twee maatregelen zullen nog dit jaar uitgevoerd worden.
E-book
Volgens Pilar Gallego is het E-book geen directe concurrentie voor het fysieke boek. Het probleem zit eerder in de illegale verspreiding van de elektronische literatuur. Van de online boekverkoop hebben onafhankelijke boekwinkels een marktaandeel van 5%. Zij bundelden op dit gebied hun krachten en richtten samen Todostuslibros.com op.
Rol van de media
Ook de rol van cultuur binnen de media is bepalend geweest voor de sombere toekomst van het boek. In de afgelopen jaren hebben de Spaanse media slechts een hele kleine rol voor cultuur weggelegd. Op televisie ontbreekt iedere vorm van cultuur en de kranten reduceerden massaal de culturele katernen.
De Cegal heeft een plan voorgelegd aan de regering, het Plan Integral de Librerías, waarin zij uiteenzet hoe de toekomst van het boek eruit ziet en welke hulp noodzakelijk is om in een snelle en digitale wereld overeind te blijven.