Else Beekman
De Europese Unie heeft de politieke rel rond Ceuta deze week afgesloten. De ministers van Binnenlandse Zaken van de Unie kwamen dinsdag in een videovergadering bijeen en spraken hun “onvoorwaardelijke solidariteit” uit met Spanje. Ze prezen de snelheid waarmee de Spaanse autoriteiten de massale grensoverschrijding onder controle kregen. Dat is een heel andere toon dan een paar dagen eerder, toen verschillende Europese regeringen fel kritiek hadden op het migratiebeleid van premier Pedro Sánchez en zelfs spraken over het schorsen van Spanje uit het Schengengebied.
Op 30 en 31 juli kwamen tienduizenden mensen de grens over vanuit Marokko naar Ceuta, de grootste instroom sinds de crisis van 2021. Bij de pier van El Tarajal ontstond een verstikkende drukte in het water, met een enorme mensenmassa die elkaar verdrong.
Over het dodental lopen de cijfers flink uiteen en dat verschil is te belangrijk om onder de tafel te vegen. Minister Grande-Marlaska houdt het op 72 doden. De president van Ceuta, Juan Jesús Vivas, zegt tegen El País dat het mortuarium van de stad inmiddels 88 lichamen heeft ontvangen. De Marokkaanse mensenrechtenorganisatie AMDH gaat nog verder en spreekt van bijna 130 slachtoffers, met tientallen mensen nog vermist. Die organisatie eist een onafhankelijk onderzoek naar de toedracht.
Minister Grande-Marlaska gaf dinsdag ook een update over hoeveel mensen inmiddels zijn teruggekeerd. In totaal kwamen 72.000 mensen de grens over. Daarvan zijn er al 70.000 terug naar Marokko, in nog geen week tijd, meldt elDiario.es. De Spaanse regering trok daarnaast 25 miljoen euro extra uit voor de opvang van alleenreizende minderjarigen die bij de crisis betrokken raakten.
Felle ruzie tussen Madrid en Rome
De crisis leidde eerst tot een diplomatieke rel binnen Europa. Premier Giorgia Meloni van Italië en premier Mette Frederiksen van Denemarken stuurden afgelopen zaterdag samen met twintig andere Europese leiders een brief naar de top van de EU. Daarin vroegen ze om de spoedvergadering van dinsdag. Ook wezen ze naar de massale legalisering van ongedocumenteerde migranten in Spanje als mogelijke aanleiding voor de toestroom.
Sánchez reageerde furieus. Hij verweet meerdere regeringen “vooroordelen, nepnieuws, onwetendheid of politiek belang”. Minister van Buitenlandse Zaken José Manuel Albares ging nog een stap verder. Hij verweet Italië dat het land niet “op het niveau” had gehandeld en valse berichten over de veiligheid van Schengen had verspreid. Italië voerde ondertussen tijdelijk grenscontroles in voor reizigers vanuit Spanje. Volgens de regering van Meloni ging het niet om een sanctie tegen Spanje, maar om een gewoon instrument uit de Schengengrenscode.
De toon draait om tijdens de vergadering
Tijdens de vergadering van dinsdag klonk een heel andere toon dan in de dagen ervoor. “De EU is verenigd en staat klaar om Spanje te steunen,” zei de Ierse minister Jim O’Callaghan. Zijn land bekleedt dit half jaar het voorzitterschap van de Raad. Hij feliciteerde Spanje met de snelle reactie en betuigde zijn medeleven met de slachtoffers.
De Franse minister Laurent Nuñez sloot zich daarbij aan en zei dat alle lidstaten hun solidariteit met Spanje hadden getoond. Ook eurocommissaris Magnus Brunner, verantwoordelijk voor migratie, klonk positief. “In Ceuta is de veerkracht van Europa op de proef gesteld. Voorlopig heeft Europa die test doorstaan.”
Zelfs de Italiaanse minister Matteo Piantedosi sprak van solidariteit met Spanje. Wel hield hij vast aan de grenscontroles als preventieve maatregel. De Deense minister Morten Bødskov, wiens land eerder nog had gepleit voor een schorsing van Spanje uit Schengen, zei tevreden te zijn dat Spanje snel had gehandeld en dat veel migranten al terug waren naar Marokko.
Wat de EU nu concreet afspreekt
De ministers noemden de regularisaties van Sánchez met geen woord, tot opluchting van Madrid. Ook werd niet gesproken over extra Frontex-inzet in Spanje, iets waar het land zelf ook niet om had gevraagd. Wel spraken de vijfentwintig landen af om de buitengrenzen te versterken, systemen voor vroege waarschuwing te verbeteren, sociale media beter in de gaten te houden en de samenwerking met derde landen aan te halen. Die laatste afspraak wijst vooral richting Marokko, wiens medewerking cruciaal blijft voor grenscontrole en het organiseren van terugkeer.
Voor Spanje betekent de verklaring van dinsdag dat de druk vanuit Brussel en de andere lidstaten voorlopig van tafel is. In Ceuta zelf gaat de aandacht nu vooral naar het opvangen van de nasleep, en naar het zoeken naar de mensen die nog altijd vermist zijn.