Judith Goeree
In de heuvels van Alto Tajo, in de provincie Guadalajara ten noordoosten van Madrid, grazen sinds januari negen Europese bizons op openbaar terrein. In het kleine dorp El Recuenco worden de dieren ingezet om bossen beheersbaar te houden, toeristen aantrekken en economische activiteit terug te brengen naar een streek die al jaren kampt met leegloop.
In het kort
- Negen Europese bizons lopen sinds januari rond in Guadalajara.
- Het is de eerste uitzetting op openbaar terrein in Spanje.
- De dieren moeten bossen openhouden en natuurbranden helpen beperken.
- Het project trekt toeristen naar het kleine dorp El Recuenco.
- Wetenschappers onderzoeken hoe de bizons zich aanpassen aan Spanje.
Eerste bizons op openbaar terrein in Spanje
De negen bizons, vijf vrouwtjes en vier mannetjes, die afkomstig zijn van een privélandgoed in El Espinar (Segovia). Zij lopen rond op ruim 20.000 hectare berggebied in Alto Tajo. Volgens initiatiefnemers is het de eerste keer dat Europese bizons in Spanje op openbaar natuurterrein worden uitgezet.
Achter het project staat Rewilding Spain, een organisatie die werkt aan zogenoemde “renaturalisatie”: het herstellen van ecosystemen met grote grazers en wilde dieren die een belangrijke rol spelen in het landschap.
Een dier dat het landschap verandert
De Europese bizon is het grootste landzoogdier van Europa. Een volwassen mannetje kan meer dan 900 kilo wegen. Anders dan runderen blijven bizons voortdurend in beweging. Ze leggen grote afstanden af en eten enorme hoeveelheden gras, struiken en jonge bomen.
Juist dat maakt de dieren interessant voor natuurbeheer. In veel delen van binnenland-Spanje zijn traditionele activiteiten zoals begrazing, houtkap en landbouw grotendeels verdwenen. Daardoor groeien bossen dicht met droog struikgewas en jonge bomen, wat het risico op grote natuurbranden vergroot.
Burgemeester Enrique Collada van El Recuenco ziet daarin een belangrijke reden voor het project. Volgens hem hielden inwoners het landschap vroeger vanzelf open doordat zij het bos gebruikten voor brandhout, veehouderij en landbouw. Nu veel dorpen leeglopen, ontbreekt dat natuurlijke beheer.
De bizons moeten een deel van die functie overnemen. Volgens biologen van het project eten de dieren niet alleen gras, maar kunnen ze ook boomschors verwijderen en dichte begroeiing openbreken. Daarmee ontstaat meer variatie in het landschap, wat gunstig kan zijn voor planten en andere diersoorten.
Eerst scepsis, nu nieuwsgierigheid
Toen de eerste berichten over de komst van de bizons verschenen, reageerden sommige bewoners terughoudend. Mensen vroegen zich af of wandelen, jagen of paddenstoelen zoeken nog wel mogelijk zou zijn.
Die zorgen lijken grotendeels verdwenen. Volgens de gemeente gedragen de dieren zich rustig en vormen ze geen gevaar zolang bezoekers afstand houden. Het gebied is bovendien omheind en de dieren worden voortdurend gemonitord.
Tijdens de paasdagen kwamen al opvallend veel bezoekers naar El Recuenco om de bizons te bekijken. Voor een dorp met ongeveer tachtig inwoners biedt dat volgens de gemeente kansen voor lokaal toerisme en nieuwe initiatieven.
De burgemeester zegt dat het project ook indirect investeringen aantrekt. Een initiatiefnemer van een toekomstig ecologisch resort en landschapshotel zou mede vanwege de aanwezigheid van de bizons voor El Recuenco hebben gekozen.
Daarnaast levert het project lokaal werk op. Een klein team houdt toezicht op de dieren en verzorgt de monitoring. Enkele medewerkers komen uit het dorp zelf.
Van bijna uitgestorven naar symbool van herstel
Dat Europese bizons tegenwoordig weer in het wild leven, is op zichzelf bijzonder. De soort verdween begin twintigste eeuw vrijwel volledig uit Europa door intensieve jacht. Alleen kleine populaties in koninklijke jachtgebieden in Polen en Rusland bleven korte tijd bestaan.
Uiteindelijk overleefde de soort alleen dankzij dieren in dierentuinen en fokprogramma’s. Vanuit een zeer kleine genetische basis groeide de populatie langzaam weer. Inmiddels leven er volgens onderzoekers ongeveer 8.800 Europese bizons in Europa.
In Alto Tajo hopen biologen dat de dieren zich uiteindelijk ook voortplanten. Eerder zette Rewilding Spain in hetzelfde gebied al Przewalskipaarden uit, een zeldzame wilde paardensoort die zich daar succesvol heeft aangepast.
Internationaal onderzoek naar klimaat en gedrag
Het project in Guadalajara is tegelijk een wetenschappelijk experiment. Onderzoekers van de Universidad del País Vasco werken daarbij samen met de University of Manchester en onderzoekscentrum ECONOVO van de Aarhus University.
Via analyses van hormonen, immunoglobulinen en mestmonsters onderzoeken zij hoe de dieren reageren op het Spaanse klimaat, hoeveel stress ze ervaren en hoe hun voeding verandert in een volledig natuurlijke omgeving.
Volgens de onderzoekers hebben de dieren sinds hun aankomst in Guadalajara zelfs gewicht gewonnen, mede door het gevarieerde voedselaanbod in Alto Tajo.
Het onderzoek moet uiteindelijk leiden tot twee proefschriften: één over de aanpassing en gezondheid van de bizons en één over hun effect op het landschap.
Niet iedereen is overtuigd
Toch bestaat er ook kritiek op het project. Sommige wetenschappers wijzen erop dat de huidige Europese bizon niet dezelfde soort is als de oerbizons die duizenden jaren geleden op het Iberisch Schiereiland leefden.
Critici vragen zich daarom af of de dieren werkelijk thuishoren in Spaanse ecosystemen. Ook bestaat discussie over de vraag of grote grazers altijd het gewenste effect hebben op natuurbeheer.
De initiatiefnemers benadrukken juist dat het project niet draait om het exact herstellen van een verdwenen prehistorisch landschap. Volgens Rewilding Spain gaat het vooral om de ecologische functie van grote grazers: het openhouden van natuurgebieden, vergroten van biodiversiteit en verminderen van overtollige biomassa in brandgevoelige gebieden.