Honderden migranten via de bergen bij Ceuta tegengehouden

Ceuta werd zaterdagochtend wakker onder een dikke mist, en onder een veiligheidsapparaat zoals de stad dat niet eerder meemaakte. Aanleiding is een oproep die al weken rondgaat op WhatsApp, Facebook en Instagram: op 15 augustus zou een nieuwe massale oversteek vanuit Marokko moeten plaatsvinden. Rond het middaguur bleek die dreiging niet uit de lucht gegrepen, al verliep de dag anders dan velen hadden verwacht.

Geen zwemmers, maar bergen vol mensen

Waar de vrees vooral uitging naar een nieuwe zwemtocht van Marokkanen door zee, speelde het echte drama van dit weekend zich af in de bergen rond Castillejos. Vanaf de vroege ochtend trokken honderden migranten, volgens de berichtgeving onder andere in El Faro de Ceuta overwegend afkomstig uit landen bezuiden de Sahara en begeleid door Marokkaanse gidsen, het bebost heuvelgebied rond de grens in. Ze probeerden vanaf daar dichter bij het hek met Ceuta te komen.

De Marokkaanse politie, Gendarmería Real en de fuerzas auxiliares grepen in met charges om de groepen tegen te houden, onder meer bij de routes via Benzú en Tarajal die op sociale media werden aangeprezen. Rond een uur ’s middags hield de Marokkaanse politie een grote groep subsaharaanse migranten nog altijd zo’n drie kilometer van de grens met Ceuta tegen. Er volgden aanhoudingen, en een helikopter van de Gendarmería Real hield de heuvels vanuit de lucht in de gaten.

Op zee bleef het intussen rustig. Daar was geen sprake van Marokkaanse zwemmers die de oversteek probeerden, wat er zaterdag opnieuw was gevreesd.

Marokko stuurt ook een politieke boodschap

Achter het harde optreden zit volgens El Faro de Ceuta ook een boodschap richting Madrid en Brussel. Door de zee volledig af te grendelen laat Marokko zien dat het zijn eigen onderdanen wél onder controle heeft. Tegelijk benadrukt het land dat de opvang van subsaharaanse migranten, mensen die niet uit Marokko zelf komen, een extra inspanning vergt die het eigenlijk niet als zijn taak beschouwt. Marokko wijst er zo op dat migratie van mensen uit landen ten zuiden van de Sahara een kwestie is die Europa als geheel aangaat, niet alleen Marokko als grensland.

De komende dagen moet blijken hoe die boodschap wordt opgepikt, en hoeveel Marokko zelf naar buiten brengt over zijn optreden aan de grens.

Grens dubbel geblindeerd

Beide landen hebben hun aanwezigheid flink opgevoerd. Aan Spaanse kant zijn extra eenheden van de Guardia Civil ingezet, waaronder een tactisch team van de GAR, versterkt door het leger en twee fregatten, de Santa María en de Navarra, die in de baai patrouilleren. Ook de gezondheidszorg bereidt zich voor: de spoedcapaciteit van het Hospital Universitario de Ceuta werd uitgebreid van 175 naar 212 bedden.

Marokko zet minstens zo zwaar in. Duizenden agenten van de fuerzas auxiliares bewaken de grens, aangevuld met de Gendarmería in het bergachtige gebied. De Koninklijke Marine heeft zes snelle rubberboten op zee. Er staat inmiddels ook een nieuw hek van zo’n vier meter hoog, en sinds begin deze week ligt er scheermesdraad op de weg tussen Fnideq en de grensovergang, bedoeld om te voorkomen dat groepen zich rechtstreeks bij het hek kunnen verzamelen.

In Ceuta wonen honderden migranten nog altijd op het strand

Terwijl alle ogen op de grens gericht zijn, is de nasleep van 30 juli middenin Ceuta gewoon nog zichtbaar. Op strand El Trampolín is sinds de crisis van eind juli een geïmproviseerd kamp ontstaan, omdat het opvangcentrum CETI, gebouwd voor 512 mensen, al weken overvol zit en tijdens de piek zelfs bijna 900 mensen herbergde.

Wie geen plek krijgt in het CETI, belandt op straat, in de bergen of op het strand. Op El Trampolín staan inmiddels meer dan tachtig zelfgebouwde onderkomens van plastic en karton, waar rond de 1.500 mensen wonen, vooral van subsaharaanse afkomst. Een deel van hen, zo’n 150 Soedanezen, heeft zich zelf georganiseerd om het kamp schoon en leefbaar te houden.

Voorzieningen zijn er inmiddels wel, al blijft het geïmproviseerd: toiletten, douches, waterpunten en verlichting zijn bijgeplaatst, het Rode Kruis verzorgt dagelijks eten en medische zorg, en de politie houdt toezicht op de omgeving. Dat gebeurt officieel in strijd met de gemeentelijke verordening die kamperen op het strand verbiedt, maar bij gebrek aan een alternatief wordt het voorlopig gedoogd. Volgens de laatste berichten van vandaag groeit het kamp nog altijd door, ook nu de aandacht grotendeels naar de grens is verschoven.

Voor wie in Ceuta woont of er dit weekend doorheen reist: de grensovergang van Tarajal functioneert, maar met stevige controles en langere wachttijden. Van een open grens, zoals sommige berichten op sociale media suggereren, is geen sprake.