Else Beekman
Terwijl de vlammen om het middeleeuwse klooster San Juan de la Peña likken, rukt het Spaanse leger uit om de botten van acht koningen in veiligheid te brengen. Het is donderdag code rood in de bergen van Huesca, waar een bosbrand inmiddels een van de belangrijkste historische plekken van Aragón bedreigt.
De brand bij Las Peñas de Riglos woedt sinds maandag 10 augustus en groeit nog altijd. Inmiddels heeft het vuur al een oppervlakte van 10.000 hectare geraakt. Vannacht moesten opnieuw vier dorpen worden ontruimd: Santa María de la Peña, Triste, La Peña Estación en Yeste. Daarmee komt het totaal op 16 geëvacueerde gemeenten en 830 mensen die hun huis moesten verlaten, sinds het begin van de brand.
Andere media melden hogere aantallen: Telecinco spreekt over meer dan 900 ontruimde bewoners verspreid over 15 gemeenten. Het exacte cijfer verschilt dus per bron, maar de omvang van de evacuatie staat vast: het gaat om duizenden hectares en tientallen dorpen in een relatief dunbevolkt berggebied. Wie geen onderdak heeft bij familie of vrienden, kan terecht in de Escuela Militar de Montaña in Jaca.
Leger redt botten van acht koningen
Donderdag liep de situatie het meest uit de hand. Door een plotselinge windverandering kwam het vuur zowel bij het oude als het nieuwe klooster van San Juan de la Peña terecht. Militairen van de militaire noodhulpdienst UME reden daarop twee keer naar het complex: eerst om de kleding van de Conde de Aranda, een invloedrijke achttiende-eeuwse politicus, te redden. Vervolgens om de grafstenen met de botresten van acht middeleeuwse koningen weg te halen. “Als dat complex verbrandt, verdwijnt het symbool van de oorsprong van Aragón. En ook de kunsthistorische waarde is enorm”, zegt middeleeuwdeskundige Anabel Lapeña van de Universidad de Zaragoza tegen El País.
Het oudste deel van het klooster werd al gebouwd in de elfde eeuw en is half in de rots uitgehouwen. Dat gedeelte ging in de loop van de geschiedenis al drie keer eerder in vlammen op. Na de laatste brand, in de vijftiende eeuw, verhuisden de monniken naar een nieuw, barok gebouw uit de zeventiende eeuw. Beide gebouwen zweefden deze week op het randje van de afgrond. Om ze te redden, voerden de hulpdiensten zelfs een noodgreep uit: een gecontroleerde tegenbrand vlak bij het complex.
Symbolische plek voor ontstaan van Aragón
Het gaat niet om zomaar een oud gebouw. Tussen de muren van San Juan de la Peña lieten Ramiro I, Sancho Ramírez en Pedro I zich begraven, de eerste drie koningen van Aragón. Het officiële wapenschild van de regio, dat samen met de vier rode balken op de vlag van Aragón staat, bevat het Kruis van Íñigo Arista. Dat symbool staat sinds de achttiende eeuw in steen uitgehouwen in het koninklijke pantheon van het klooster. Zou San Juan de la Peña verbranden, dan verdwijnt in feite het wapenschild van het koninkrijk zelf.
Vrijdag opnieuw dertig vliegtuigen en helikopters in de lucht
Het vuur heeft inmiddels zo’n 8.000 hectare natuur verwoest. Vrijdag gaan opnieuw dertig vliegtuigen en helikopters de lucht in, ingezet door de regering van Aragón, het Spaanse ministerie voor ecologische transitie, de UME en steuneenheden uit Navarra, La Rioja, Catalonië, Valencia en Castilla y León. Daarnaast blijft er een groot aantal brandweerwagens en grondpersoneel actief. “Het was een heel ingewikkelde dag, en een deel van de tijd verliep de brand veel slechter en sneller dan verwacht”, zei Aragonees minister Roberto Bermúdez de Castro donderdagavond.
Verdachte van 28 aangehouden
De Guardia Civil hield inmiddels een 28-jarige man aan als vermoedelijke veroorzaker van de brand. Agenten van natuurbeschermingsdienst Seprona vonden op de plek waar het vuur begon bouwmaterialen die afkomstig zouden zijn van werkzaamheden aan de A-132, de weg die mogelijk de aanleiding vormde voor de eerste vlammen.
Voor de bewoners van Riglos en omstreken blijft het voorlopig afwachten of hun dorp, en het klooster dat al eeuwenlang symbool staat voor de regio, deze brand overleeft.