Else Beekman
Het Spaanse Hooggerechtshof (Tribunal Supremo) heeft woensdag een belangrijke knoop doorgehakt. De rechters gaan de grote, buitengewone regularisatie van migranten niet voorleggen aan het Europese Hof van Justitie (TJUE). Ook een verzoek om de migrantenregeling tijdelijk stil te leggen, wees het hof af. Daarmee kan de regeling van premier Pedro Sánchez gewoon doorlopen.
Waar ging het ook alweer om?
Even terug naar april dit jaar. De Spaanse regering voerde toen een omvangrijke regularisatie in voor migranten zonder verblijfsvergunning. Wie vóór 1 januari 2026 al in Spanje woonde en minstens vijf maanden onafgebroken in het land verbleef, kon een aanvraag indienen. Ook mensen die vóór die datum al asiel hadden aangevraagd, vielen eronder.
Wie werd goedgekeurd, kreeg een jaar lang recht op wonen en werken in Spanje, in elke sector en op elke plek in het land. Na dat jaar stromen mensen door naar de gewone regels van de vreemdelingenwet. De regering rekende vooraf op zo’n 500.000 aanvragen, maar bouwde capaciteit voor ruim 750.000 dossiers.
Minister Elma Saiz noemde de migrantenregeling destijds “een van de grote mijlpalen van deze regeerperiode”. Premier Sánchez zelf omschreef het als een erkenning van de realiteit van “bijna een half miljoen mensen die al deel uitmaken van ons dagelijks leven”.
Conservatieve regio’s stapten naar de rechter
Niet iedereen was blij met de migrantenregeling. Verschillende regio’s die bestuurd worden door de conservatieve PP – waaronder Valencia, Aragón, Madrid en Castilla y León – stapten naar de rechter. Hun belangrijkste argument: de regeling zou botsen met Europese regels over migratie en asiel, met name met het nieuwe Europese Migratie- en Asielpact.
Ook de partij Vox diende bezwaar in. Eind mei wees het Hooggerechtshof al een eerste verzoek af, van de regio Madrid, om de regeling tijdelijk stil te leggen. De rechters vonden toen geen bewijs dat de Madrileense zorg, onderwijs of sociale huisvesting zou instorten door de extra aanvragen. Ze voegden daar destijds fijntjes aan toe dat het stopzetten van de regeling grote gevolgen zou hebben “op menselijk, sociaal en economisch vlak”.
Drie conservatieve rechters openden een deur
Eind juni gebeurde er iets opvallends. Drie rechters van de conservatieve vleugel van het hof besloten om de regering, verschillende PP-regio’s en belangenorganisaties te vragen of het zinvol zou zijn om de zaak alsnog aan het Europese Hof voor te leggen.
Dat leek voor even een opsteker voor tegenstanders van de regeling. Aragón liet direct weten voorstander te zijn van die stap, en vroeg meteen ook om de regeling tijdelijk te bevriezen. Volgens de Aragonese regering kan een uitspraak van het Europese Hof namelijk maanden op zich laten wachten, en zou onduidelijkheid voor aanvragers alleen maar verder oplopen zonder een tijdelijke pauzeknop.
De landsadvocaat (Abogacía del Estado) verzette zich hiertegen. Volgens de regering gaat het om een nationale bevoegdheid, en zou een prejudiciële vraag aan het Europese Hof eerder lijken op een abstract advies over hypothetische toekomstscenario’s dan op een concrete juridische noodzaak.
Woensdag: geen Europese toets, geen bevriezing
Die discussie is nu dus definitief beslecht. Het hof concludeerde woensdag dat het “niet passend is om die vraag op dit moment in de procedure te stellen”. Daarmee komt er voorlopig geen Europese toets, en blijft de regeling gewoon van kracht. Ook de verzoeken van Valencia en Aragón om de uitvoering te bevriezen, wees het hof af.
De rechters verwezen daarbij naar hun eerdere redenering in de zaak-Madrid, en namen de beslissing zonder dat er één afwijkende mening (voto particular) werd genoteerd.
De strijd rond de migrantenregeling is nog niet voorbij
Toch is dit niet het laatste hoofdstuk. Vorige week nog nam het Hooggerechtshof een nieuw beroep in behandeling, ditmaal van de Junta van Castilla y León. Die regio bekritiseert onder meer de “ongekende omvang” van het proces, de breuk met historische regularisatiecriteria, de versoepelde bewijsvereisten en het ontbreken van inspraak voor de regio’s.
De inhoudelijke behandeling van al deze beroepen – waarin uiteindelijk wordt geoordeeld of de migrantenregeling zelf standhoudt, in plaats van alleen over eventuele spoedmaatregelen – loopt dus nog gewoon door. Voor de honderdduizenden mensen die inmiddels een aanvraag hebben ingediend, betekent de uitspraak van woensdag in elk geval één ding: voorlopig kunnen ze gewoon verder met hun leven in Spanje, zonder dat hun aanvraag on hold komt te staan.