Judith Goeree
Ruim 1,17 miljoen mensen hebben in Spanje een verblijfsvergunning aangevraagd via de uitzonderlijke regularisatieregeling van de regering. Alleen al dat aantal zorgde de afgelopen weken voor felle discussies. Voor de een is het bewijs dat Spanje de migratie niet meer onder controle heeft, voor de ander een noodzakelijke oplossing voor een vergrijzende arbeidsmarkt met hardnekkige personeelstekorten. Maar wie zijn die ruim één miljoen aanvragers eigenlijk? Nu de Spaanse overheid voor het eerst een uitgebreide analyse heeft gepubliceerd, ontstaat een verrassend concreet beeld van de mensen achter de cijfers.
In het kort
- Ruim 1,17 miljoen mensen vroegen regularisatie aan in Spanje.
- De meeste aanvragers zijn jong, tussen de 25 en 34 jaar.
- Twee derde komt uit Latijns-Amerika, vooral Colombia.
- De vergunning is tijdelijk en geldt voor één jaar.
- Veel aanvragers zijn al aan het werk in horeca, handel en bouw.
Een nacht in de rij voor een nieuw begin
Vijf dagen nadat de regeling was opengesteld, sloot de 25-jarige Colombiaan Brayan achteraan in een lange rij voor een gemeentekantoor in Madrid. Samen met honderden anderen bracht hij de nacht buiten door om een van de benodigde documenten te bemachtigen.
Twee maanden later heeft hij waar hij zo op hoopte: een NIE-nummer, een werkvergunning en een sociaalzekerheidsnummer. Voor het eerst kan hij legaal aan het werk en hoeft hij niet langer in de schaduw van de Spaanse samenleving te leven. Zijn verhaal staat niet op zichzelf. Volgens het Spaanse ministerie van Migratie is Brayan een typisch voorbeeld van de gemiddelde aanvrager.
Geen nieuwe migranten
Een belangrijk detail raakt in de discussie vaak ondergesneeuwd. Deze regeling is niet bedoeld voor mensen die nu naar Spanje komen.
Om een aanvraag te mogen indienen moesten migranten al vóór 1 januari 2026 in Spanje verblijven. Bovendien moesten zij kunnen aantonen dat zij minimaal vijf maanden onafgebroken in het land hadden gewoond en geen strafblad hadden. De regeling is dus bedoeld voor mensen die al deel uitmaakten van de Spaanse samenleving, maar zonder geldige verblijfsvergunning leefden.
Jong, arbeidsgeschikt en vaak al aan het werk
De officiële cijfers laten een opvallend leeftijdsprofiel zien.
Maar liefst 81 procent van alle aanvragers is jonger dan 45 jaar. Zes op de tien zijn zelfs jonger dan 35 jaar. De grootste groep bestaat uit mannen tussen de 25 en 34 jaar. In totaal is 57 procent man en 43 procent vrouw.
Dat betekent ook dat 65-plussers slechts een zeer klein deel van de aanvragers vormen. Hoewel de overheid daarvoor geen afzonderlijk percentage heeft gepubliceerd, blijkt uit de leeftijdsopbouw duidelijk dat de regeling vooral mensen in de werkende leeftijd bereikt.
Volgens Borja Suárez, staatssecretaris van Sociale Zekerheid, is dat belangrijk, omdat juist deze groep een bijdrage kan leveren aan de Spaanse arbeidsmarkt op een moment waarop veel sectoren kampen met personeelstekorten.
Ook veel gezinnen
De regeling heeft niet alleen gevolgen voor volwassenen. Meer dan 11 procent van alle aanvragen betreft kinderen jonger dan 15 jaar. Dat betekent dat uiteindelijk ruim 130.000 minderjarigen uit de illegaliteit kunnen worden gehaald.
Dat is bijvoorbeeld het geval voor de nog geen jaar oude dochter van de Ecuadoriaanse Valeria. Het meisje werd in Spanje geboren, maar had net als haar moeder geen verblijfsvergunning. Dankzij de regularisatie kan ook zij een legale verblijfsstatus krijgen. Valeria noemt de afspraak voor haar aanvraag “een droom die uitkomt”.
De Peruaanse Nora werkte tot nu toe als huishoudelijke hulp per uur. Door haar leven zonder papieren belandde ze in de daklozenopvang. Omdat ze geen vaste woonplek had, drongen sociale diensten erop aan dat ze tijdelijk een deel van de zorg voor haar dochter overdroeg. Na jaren zonder papieren hoopt zij eindelijk een stabiele baan te vinden, zodat ze zelfstandig voor haar dochter kan zorgen.
Verblijfsvergunning is tijdelijk en met verplichtingen
Een verblijfsvergunning via deze regeling is geen permanente status. Bij een positieve beoordeling krijgen aanvragers een tijdelijke verblijfs- en werkvergunning van één jaar, waarmee zij legaal kunnen werken en gebruik kunnen maken van de gezondheidszorg. Daarna moeten zij overstappen naar een reguliere verblijfsregeling, bijvoorbeeld als werknemer of zelfstandige. Na meerdere jaren legaal verblijf kunnen zij, als zij aan de wettelijke voorwaarden voldoen, eventueel de Spaanse nationaliteit aanvragen.
De Spaanse regering combineert de regeling met een apart integratieplan van ruim 500 miljoen euro. Premier Pedro Sánchez noemde immigratie daarbij een economische noodzaak: zonder migranten zou Spanje volgens regeringsberekeningen tegen 2050 ongeveer 19 procent van zijn bruto binnenlands product verliezen
Waar komen de migranten in Spanje vandaan?
Twee derde van alle aanvragen komt uit Latijns-Amerika.
De grootste groepen zijn afkomstig uit:
- Colombia (bijna 26 procent)
- Marokko (13,4 procent)
- Venezuela (11,7 procent)
- Peru (8,8 procent)
Daarna volgen onder meer Honduras, Paraguay, Algerije, Senegal, Pakistan en Argentinië.
Waar in Spanje werken migranten?
Van de ruim 608.000 aanvragen die inmiddels in behandeling zijn genomen, staan bijna 160.000 mensen inmiddels ingeschreven bij de Spaanse sociale zekerheid.
De meeste nieuwe werknemers zijn actief in sectoren waar Spanje al langer met personeelstekorten kampt:
- horeca;
- handel;
- administratieve dienstverlening;
- bouw.
Het ministerie benadrukt wel dat dit voorlopige cijfers zijn. Niet iedereen uit deze groep begon dankzij de nieuwe regeling met werken. Sommige aanvragers werkten al legaal omdat zij in afwachting van hun asielprocedure toestemming hadden gekregen om te werken. Het ministerie onderzoekt nog hoeveel mensen juist dankzij de regularisatie voor het eerst officieel aan de slag konden.
Vooral in de grote economische regio’s
De meeste aanvragen zijn ingediend in de regio’s waar ook de meeste banen zijn. Catalonië voert de lijst aan met ruim 257.000 aanvragen, gevolgd door Madrid, de regio Valencia en Andalusië. Samen zijn deze vier autonome regio’s goed voor meer dan de helft van alle aanvragen. Volgens de overheid weerspiegelt dat vooral waar de grootste arbeidsmarkten van Spanje zich bevinden.
Feiten naast meningen
Of de uitzonderlijke regularisatie een goede maatregel is, blijft onderwerp van politiek debat. Voorstanders wijzen erop dat mensen die al jarenlang in Spanje wonen nu officieel kunnen werken, belasting betalen en sociale premies afdragen. Tegenstanders vrezen juist extra druk op de woningmarkt, publieke voorzieningen of een mogelijke aanzuigende werking.
De discussie over migratie gaat vaak over de vraag wat nieuwkomers Spanje kosten. De eerste officiële cijfers laten echter zien dat de ruim 1,17 miljoen aanvragers grotendeels al in Spanje woonden. Het gaat vooral om jonge mensen in de werkende leeftijd die hun verblijf willen legaliseren. Een groeiend deel van hen draagt inmiddels via belastingen en sociale premies ook bij aan de Spaanse economie.
Daarmee voegen de cijfers iets toe wat in een beladen debat snel ontbreekt: concrete feiten over de mensen achter de aanvragen.