Else Beekman
Het Spaanse Congres heeft vrijdag de twee huurdecreten van de regering-Sánchez weggestemd. Daarmee vervallen onder meer een verlenging van huurcontracten met twee jaar en een uitgebreide bescherming tegen huisuitzettingen. Buiten het parlement reageerden honderden demonstranten woedend. Zij roepen nu op tot een algemene staking.
De twee decreten waren pas dinsdag door de ministerraad goedgekeurd. Ze waren dus slechts een paar dagen van kracht. Een Spaans nooddecreet moet binnen korte tijd door het Congres worden bekrachtigd, anders vervalt het. Dat is nu gebeurd.
Twee decreten, twee keer nee
Het eerste decreet kwam van het ministerie van Huisvesting en bevatte het grootste deel van de maatregelen. Het hield het met 172 stemmen voor en 178 tegen net niet. PP, Vox en Junts stemden tegen. Ook de partij UPN uit Navarra stemde nee.
Het tweede decreet ging nog duidelijker onderuit. Volgens El País stemden 166 Kamerleden voor en 184 tegen. Dit tweede pakket kwam van minister Bustinduy van Consumptie (Sumar) en draaide om de automatische verlenging van huurcontracten. Daar zeiden ook de Baskische PNV en Coalición Canaria nee tegen.
Voor stemden de regeringspartijen PSOE en Sumar, met steun van onder meer ERC, EH Bildu en Compromís.
Wat er nu niet doorgaat
Met het eerste decreet vervallen een reeks maatregelen tegelijk. Huurcontracten die binnenkort aflopen, zouden met maximaal twee jaar verlengd worden. De bescherming tegen huisuitzettingen van kwetsbare huurders zou doorlopen tot 2030. Grote investeringsfondsen mochten tot 2028 geen woningen meer opkopen. Ook kwam er voor het eerst regelgeving voor tijdelijke verhuur en kamerverhuur.
Daarnaast vervallen een limiet van 2 procent op huurverhogingen, een nieuwe belastingaftrek voor huurders en een nieuwe regeling voor wie een eerste woning wil kopen.
Het tweede decreet ging verder dan het eerste. Huurders die netjes betalen, zouden hun contract automatisch kunnen verlengen, zolang de eigenaar de woning niet zelf of voor zijn kinderen nodig heeft.
Van Maricarmen naar de Puerta del Sol
De decreten kwamen er onder grote druk van de straat. Aanleiding was de huisuitzetting van Maricarmen, een vrouw van 87 die zeventig jaar huurde in een flat in de Madrileense wijk Retiro. Ze werd op 23 september uit haar woning gezet. Inmiddels is via bemiddeling van het gemeentelijk woonbedrijf een akkoord bereikt waardoor ze kan terugkeren.
Haar zaak bracht vorige week zaterdag tienduizenden mensen op de been in Madrid. Na afloop riep de huurdersbond op om op Puerta del Sol te blijven, waarna de tenten verschenen. De demonstranten eisten een “Decreet Maricarmen” met onbepaalde huurcontracten, bevriezing van huren en een stop op huisuitzettingen. Sindsdien wordt het decreet ook zo genoemd in de Spaanse media.
Woede op Puerta del Sol
Honderden mensen volgden vrijdagmiddag de stemming naast het parlementsgebouw live op hun telefoon. Toen de uitslag bekend werd, klonk “schande” en “algemene staking”. Een groep van ongeveer honderd mensen liep daarna terug naar de Puerta del Sol. Daar sloot ook de studentenbond zich aan.
Ook binnen ging het er fel aan toe. Een vrouw op de publieke tribune werd verwijderd nadat ze de tegenstemmers “schoften” had genoemd. Vanaf de tribune werd gescandeerd dat aasgierfondsen het Congres regeren.
De huurdersbond laat het kampement staan. Woordvoerder Alicia del Río sprak van “een nieuwe politieke cyclus” die van onderop begint. Volgens haar gaat het kampement door, en niet alleen op Puerta del Sol, maar in elke wijk. Haar collega Valeria Racu noemde de stemming “een circus” en gaf rechts de schuld, maar spaarde ook de regering en haar partners niet.
Sánchez: “De geschiedenis zal oordelen”
Vlak voor de stemming nam premier Sánchez het woord. Hij erkende dat de maatregelen niet alle woonproblemen zouden oplossen, maar wel zouden verlichten. Hij vroeg de Kamerleden aan “gewone mensen” te denken: jongeren die niet op zichzelf kunnen wonen, gezinnen die schrikken van elke huurverhoging, gepensioneerden zonder eigen huis. De PP en Junts waarschuwde hij: de geschiedenis zou “eerder oordelen dan ze denken”.
Minister Rodríguez van Huisvesting wees Junts er nog op dat 90 procent van hun eigen voorstellen in de decreten stond. Het mocht niet baten.
Feijóo wil verkiezingen
PP-leider Alberto Núñez Feijóo noemde de dag een van de “meest beschamende” van de hele regeerperiode. Volgens hem probeerde de regering in drie dagen even op te lossen wat in acht jaar niet lukte. Hij wees ook op tegenstrijdigheden in de twee decreten omdat elke coalitiepartner zijn eigen pakket verdedigde. Sánchez zou volgens hem de woningnood gebruiken voor zijn eigen electorale berekening. Hij riep op om het parlement te ontbinden: “Laat de Spanjaarden spreken.”
PP-Kamerlid Sergio Sayas zei dat de regering de middenklasse “kwetsbaar heeft gemaakt”. Vox-woordvoerder José María Figaredo noemde het tweede decreet een “regelrechte onteigening” van het eigendomsrecht. UPN riep eveneens op tot verkiezingen.
Twijfel ook bij kleinere partijen
Het waren niet alleen rechtse partijen die afhaakten. Zo verweet de PNV de regering dat ze het pakket alleen met een deel van de fracties had besproken. Coalición Canaria vreest dat automatische huurverlenging de toch al krappe huurmarkt op de Canarische Eilanden verder doet krimpen. Op de eilanden verhuren vooral kleine particuliere eigenaren. Volgens de partij lagen nieuwe contracten deze week door de aankondiging al stil. Dat Junts tegen zou stemmen, stond al vast. Daarom liet de partij niemand het woord voeren.
Woede bij links
Sumar-minister Bustinduy riep de demonstranten op niet op te geven. Junts nam volgens hem een “rampzalig” besluit en koos de kant van “een oligarchie die zich verrijkt”. ERC-leider Gabriel Rufián zei na afloop dat er links van de PSOE “niets is om op te stemmen”.
Compromís vond juist dat de PSOE de stemming zelf had uitgelokt. Door de maatregelen in twee decreten te splitsen, zou de regering het meest vergaande deel “op een zilveren schaaltje” aan rechts hebben aangeboden.
Hoe nu verder?
Of Sánchez vervroegde verkiezingen uitschrijft, is nog onduidelijk. Regionale PSOE-leiders zeggen tegen El País dat ze het zelf ook niet weten. “Wat Pedro denkt, weet alleen Pedro,” zei een van hen. Intussen blijft de roep om een algemene staking groot en staan er zaterdag nieuwe protesten gepland.