Else Beekman
Pilar Prieto woont al 33 jaar in hetzelfde huis in Marinaleda en betaalt minder dan 20 euro huur per maand. Het Andalusische dorp van 2.600 inwoners laat in een week waarin de woningcrisis de gemoederen in Spanje flink bezighoudt, zien dat het ook anders kan.
Pilar bouwde zelf mee aan haar huis. Een plaatselijk bouwbedrijf had de leiding in handen, maar toekomstige bewoners werken zelf mee als bouwvakker. Bij de sleuteloverdracht worden hun gewerkte uren afgetrokken van de prijs. Wat overblijft betalen ze af in kleine maandbedragen. Opvallend is dat de gemeente daarbij de grond gratis beschikbaar stelt. Ook draagt het de kosten van het bouwmateriaal en een aantal metselaars die het werk begeleiden.
Pilar en haar man begonnen zonder bouwervaring in 1993. “We groeven de fundering en deden alles wat we konden”, vertelt ze. Hun maandbedrag kwam toen ze erin trokken met hun vierjarige zoontje uiteindelijk uit op minder dan 20 euro, voor altijd.
Formeel huurt Pilar het huis van de gemeente. Wel betaalt ze gewoon onroerendgoedbelasting. Nu is ze in gesprek om het huis volledig in eigendom te krijgen. Ze wil dat het later naar haar zoon gaat. Haast heeft ze niet.
“Geen wonder, maar beleid”
Waar veel mensen dit niet kunnen geloven, noemt burgemeester Sergio Gómez het nuchter “een kwestie van goed bestuur.” In 2023 volgde hij zijn bekende voorganger Juan Manuel Sánchez Gordillo op, die het dorp sinds 1979 had bestuurd en het bijzondere woonbeleid op poten zette.
Speculatie krijgt in Marinaleda geen kans, want als er al een grote bouwonderneming een project wil neerzetten, dan wordt deze niet gesteund door de gemeenteraad. In Marinaleda zul je ook geen supermarktketens of grote landelijke bedrijven vinden. Alle gebouwen bestaan uit maximaal twee verdiepingen. Een flat is er niet te vinden.
De burgemeester is geschiedenisleraar op de plaatselijke middelbare school. Voor zijn werk als burgemeester krijgt hij niets betaald, net als de raadsleden. Ook hij bouwde zelf zijn eigen huis en betaalt zoals iedere andere inwoner huur aan de gemeente.
Van dagloners naar coöperatie
Het woonbeleid van Marinaleda begon met een strijd om grond. Het dorp was eind jaren zeventig erg arm. Niemand had eigen land en ruim 60 procent van de inwoners had geen werk. In 1979, bij de eerste gemeenteraadsverkiezingen na Franco, werd Juan Manuel Sánchez Gordillo burgemeester. Hij moest niets van het kapitalisme hebben. Onder zijn leiding bezetten de inwoners jarenlang een groot landgoed net buiten het dorp vanuit de overtuiging dat grond toebehoort aan wie deze bewerkt. Grote besluiten werden genomen in dorpsvergaderingen.
In 1991 kocht de regio de bezette grond en gaf het beheer aan coöperaties uit het dorp. De Cooperativa de Marinaleda teelt er olijven en groenten en heeft een olijfoliemolen en een conservenfabriek. Voor een groot deel van de inwoners is dat hun bron van inkomsten.
Wat voor de grond gold, gold daarna ook voor huizen: niemand hoort daar aan te verdienen. Leden van de coöperatie bouwen hun eigen huis met materiaal dat de overheid betaalt, voor een vast laag maandbedrag. Doorverkopen met winst is er niet bij.
Ook nu nog praten inwoners mee in dorps- en buurtvergaderingen. Speelt er iets in een straat of wijk, dan komen de bewoners bij elkaar en beslissen ze zelf mee.
24 nieuwe huizen bijna klaar
Voor nieuwe projecten heeft het dorp geld nodig van de Andalusische regering. Dat blijft volgens de burgemeester uit. Andalusië krijgt uit het nieuwe landelijke woningplan ruim 718 miljoen euro voor de periode 2026 tot 2030. Het geld voor dit jaar is al binnen. Maar de regio heeft de regeling nog niet opengesteld waarmee gemeenten als Marinaleda een aanvraag kunnen indienen.
Vlak bij het gemeentehuis staan 24 nieuwe rijtjeshuizen in de laatste bouwfase. Deze worden eveneens voor 15 tot 20 euro per maand verhuurd. Wie er een van wil betrekken, moet al twee jaar in Marinaleda ingeschreven staan. De gemeente kijkt daarna naar de persoonlijke situatie van elke aanvrager. Ook daarna wil de burgemeester verder bouwen aan woningen met de gemeente als verhuurder en voor maandbedragen zo laag dat niemand ooit uit zijn huis gezet hoeft te worden.