Else Beekman
Een IMF-rapport veronderstelt dat Spanje aan het eind van 2015 met een groei van 3.1% het tijdperk van crisis en zuinigheid kan verlaten. Per jaar kan Spanje 400.000 werklozen een baan verschaffen. Iets dat de regering van Mariano Rajoy ietwat optimistisch voor 500.000 in verkiezingscampagnes tracht te slijten. Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat zijn regering met de kundige Luis de Guindos, minister van Economische Zaken, de harde maar goede formule toepaste, die Spanje ervoor behoedde in een schuldenmoeras weg te zinken. Een moeras waarin Griekenland bezig is ten onder te gaan. De staatsschuld stijgt weliswaar, de waarde van de economische activiteiten stijgt net iets meer.
Diepe littekens
Tegelijk is het teleurstellend dat recent gehouden gemeenteraadsverkiezingen aantoonden dat de bevolking van de bereikte verbeteringen geen voordeel ondervindt. Men strafte de PP-regering stevig af. Dat maakte een einde aan een jarenlang ping-pongspel met afwisselend PSOE en PP aan het bewind. Oppositie voeren in Spanje bestond er tot nu toe uit elkaar in balans te houden en was niet goed ingesteld op maatschappelijke verandering en daarbij gepaard gaande aanpassing van instituties aan de geldende realiteit. De littekens van vijf jaar lang leven in een crisis zitten diep. Enkele miljoenen personen zijn werkloos. Een groot deel ervan is boven 45 jaar en komt nauwelijks meer aan de bak. Een generatie redelijk opgeleide jongeren zoekt zijn heil buiten Spanje. Hier is voor hen geen werk beschikbaar.
Verkiezingen
Niettemin gaat het met het land macro-economisch goed. Het zou beter zijn voor Spanje, wanneer Rajoy met zijn team het goede werk rustig kan afmaken door de verkiezingen in november te winnen. Daarvoor is echter wat anders nodig dan het ten beste geven van ouderwetse scheldpartijen op anderen tijdens het debiteren van politieke fantasieën. Een goed PR-bureau zou hen daarbij moeten helpen.
Spanje is geen eiland
Spanje is geen eiland op deze wereld. Van buiten komend onheil kan positieve verwachtingen teniet doen. Als de catastrofe met Griekenland overslaat op andere landen binnen de eurozone, valt te bezien of Spaanse banken hun leningen aan dat land in hete lucht zien opgaan en die moeten afschrijven. Zullen ze dat vervolgens overleven? Of komt de Nederlandse socialist Jeroen Dijsselbloem, de huidige president van de Eurogroep, berucht door zijn ‘bail-in’-experimenten, dan even buurten? De reeds zwaar getroffen Griekse bevolking weet na hun ‘Nee’ bij het recent gehouden en nu al historische referendum over hun schuldsanering wat hen te wachten staat. Dijsselbloem vond die uitslag ‘zeer teleurstellend’.
Gelijkmoedigheid
Wat kan er gebeuren als hij opnieuw teleurgesteld raakt, wanneer Spaanse, of Franse en Duitse banken naast andere meegezogen worden in een Griekse ondergang? Dat tegengaan vergt niet alleen veel tijd maar ook een grote dosis gelijkmoedigheid. Dat laatste is overigens iets, waarover veel Spanjaarden niet beschikken. Men denkt eerder emotioneel dan rationeel. In Brussel kennelijk minder sociaal. In Griekenland gaan geruchten, dat Dijsselbloem 30% van de haren van Grieken wil afknippen, ergo hun bankrekeningen wil aantasten, om de schuldenlast van de staat te verkleinen… Net als op Cyprus. Dat land herstelt zich nog maar weinig. De halve middenstand van het eiland ging daar inmiddels tenonder.
Gewone man merkt weinig van herstel
Professor Javier Diaz-Giménez van de IESE Business School in Madrid zegt: ‘Spanje is voor 95% weer terug bij het punt waar het in 2008 was, maar het herstel kostte wel veel tijd’. Sociaal-activiste Lotta Tenhunen uit Madrid, die werkt voor mensen die uit hun huizen werden gezet, stelt dat hun aantal nog altijd groeit. De gewone man in de straat merkt nog altijd weinig van enig herstel. De huidige PP-regering heeft dan ook de handen vol aan het herstellen van geloofwaardigheid na een reeks weergaloze schandalen. De kiezers zijn allerminst overtuigd van wat premier Rajoy allemaal vertelt.
De koppeling van politiek aan de realiteit werd door bezuinigingen, bank- en andere schandalen verbroken. Banken, niet mensen, genoten voorrang. Van een ‘sociaal contract’ tussen regeerders en de bevolking is daarom nauwelijks sprake meer. Het komt mensen voor alsof ‘de elite’ maar raak doet. Dat doet ze in veel opzichten niet. Angel Talavera van Oxford Economics Consultancy zegt: ‘De 3% groei die er heden is, is bij lange na niet genoeg om het verlies van vertrouwen na het uitbreken van de crisis goed te maken’.
Sprong naar eigen munteenheid
Professor Hans-Werner Sinn van het gezaghebbende Ifo-Instituut in München stelde heden, dat ‘Griekenland onmiddellijk de sprong moet wagen in een eigen munteenheid’. Het zou volgens hem teveel tijd gaan kosten een bevredigende oplossing voor Griekenland te vinden. Professor Sinn is niet de enige die dit zegt. Duitsland blijkt het meest gekant tegen oplossingen, behalve die van zichzelf. Iets waarnaar, zo schijnt het, Dijsselbloem zijn oren teveel laat hangen. De euro staat op het spel, niet het lot van mensen! Komt het tot een ‘Grexit’, dan betekent dit een breuk in het vertrouwen in de euro met interessante gevolgen. Griekenland kan dan haar schulden reorganiseren, die door een lagere waarde van de Drachme verminderen en bovendien naar hartelust (eindeloos) uitstellen, om eerst de binnenlandse economie weer op gang te brengen, wat juist niet teveel tijd zou hoeven kosten (3-5 jaren). Andere noodlijdende landen, zoals Italië en Spanje, zouden vervolgens hetzelfde kunnen overwegen: al dan niet ’tijdelijk’ de euro verlaten, om later, als de kust veilig is, weer toe te treden tot de eurozone. De Europese handelszone zou men niet hoeven te verlaten.
Vertrouwen
Waar het voor Spanje op aankomt, is het herstel van het vertrouwen in de regering en het herstel van de consumptie. Mensen kopen bijna niets meer. Daarop kan een afgewogen economie niet draaien: geen consumptie betekent geen productie, dus te weinig werkgelegenheid. Mensen moeten nog altijd hun centjes omkeren en dat verklaart de broosheid van het Spaanse herstel. Er is licht aan het einde van de tunnel. Dat moet echter niet komen van een snel naderende trein uit Griekenland!
Lees ook dit artikel in The Guardian, geschreven door de afgetreden Griekse minister van Financiën.