Else Beekman
De discussie over eem mogelijke verplaatsing van de Guernica laait opnieuw op in Spanje. De Baskische regering wil het beroemde werk tijdelijk naar Bilbao halen, maar stuit op fel verzet van het Museo Reina Sofía. Volgens een recent technisch rapport is het schilderij simpelweg te kwetsbaar om nog te reizen.
Het schilderij Guernica van Pablo Picasso hangt al sinds 1981 in Madrid. Voor het eerst werd het doek tentoongesteld in 1937 op de Wereldtentoonstelling in Parijs. Nadien verbleef het decennialang in New York. Sinds de terugkeer naar Spanje is het werk geen enkele keer meer uitgeleend. Volgens het Reina Sofia is dat geen toeval.
In een nieuw rapport van zestien pagina’s beschrijven restauratoren de staat van het doek als ‘zeer fragiel’. Ze zien kleine scheurtjes en barsten in de verflaag, fijne beschadigingen in het doek zelf en sporen van eerdere restauraties die het materiaal extra kwetsbaar hebben gemaakt. Een nieuwe verplaatsing zou volgens hen leiden tot extra schade. Zelfs minimale trillingen kunnen al nieuwe scheuren veroorzaken.
Baskische regering zet druk op verplaatsing
Toch blijft de Baskische regering aandringen op de verplaatsing van Guernica. De Baskische premier Lehendakari Imanol Pradales wil het schilderij negen maanden tentoonstellen in het Guggenheim Museum Bilbao.
De timing is symbolisch: in 2026 is het 90 jaar geleden dat de Baskische stad Gernika werd gebombardeerd tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Het schilderij van Picasso verbeeldt juist die tragedie.
Volgens de Baskische regering zou de verplaatsing meer zijn dan een culturele gebeurtenis. Het zou een ‘symbolisch en politiek gebaar’ zijn richting het Baskische volk én de internationale gemeenschap.
Techniek versus politiek
De kern van het conflict ligt niet alleen bij de staat van het kunstwerk, maar ook bij de interpretatie van de vraag. De Baskische autoriteiten stellen dat zij niet vroegen óf het schilderij kan reizen, maar onder welke voorwaarden het eventueel mogelijk zou zijn.
De Spaanse minister van Cultuur, Ernest Urtasun, ontving het verzoek, maar het snelle en stellige ‘nee’ van het museum leidde tot frustratie in Baskenland.
De regionale regering zegt dat zij desnoods alle kosten voor haar rekening wil nemen. Ook is ze bereid om speciale techniek voor het transport te laten ontwikkelen en een internationale commissie van deskundigen op te zetten om het hele proces te begeleiden.
Lange geschiedenis van afwijzingen
De controverse rond de Guernica verplaatsing is niet nieuw. Het Reina Sofía heeft in het verleden al meerdere verzoeken afgewezen, onder meer van musea in New York en Canada, instellingen in Japan en Zuid-Korea en eerdere verzoeken uit Baskenland.
Wat deze situatie anders maakt, is de politieke lading. De discussie speelt zich af tegen de achtergrond van onderhandelingen tussen Madrid en de Baskische regio over bevoegdheden en autonomie.
Ook lokaal klinkt de roep om het schilderij. De burgemeester van Gernika, José María Gorroño, vind zelfs dat het werk eerder naar Gernika zou moeten gaan dan naar Bilbao. Dit scenario lijkt voorlopig ver weg. Het Reina Sofia blijft bij zijn standpunt: het risico is te groot. En zo blijft Guernica daar waar het al meer dan veertig jaar hangt.