Else Beekman
Minder schermen en meer papier in het onderwijs: de Spaanse oppositiepartij Partido Popular (PP) pleit voor een opvallende koerswijziging. In een nieuw plan wil de partij een verplicht wekelijks leesuur op scholen instellen, een centrale rol voor schoolbibliotheken en een duidelijke voorkeur voor boeken op papier en schrijven met de hand.
In het kort
- De PP wil minimaal één verplicht leesuur per week op Spaanse scholen.
- Papier en handschrift moeten weer voorrang krijgen op schermgebruik.
- Spanje leest wel meer, maar zorgen over begrijpend lezen blijven groot.
- Schoolbibliotheken en betere monitoring moeten leesproblemen sneller zichtbaar maken.
Als de PP na de verkiezingen van 2027 gaat regeren, wil de partij hiertoe de onderwijswet aanpassen. Scholen moeten dan minimaal één uur per week reserveren voor lezen. Die tijd wordt ‘beschermd’ en mag niet voor andere vakken worden gebruikt. Daarmee krijgt lezen feitelijk de status van een apart vak.
De maatregel moet gelden voor zowel het basis- als voortgezet onderwijs. Vooral in de eerste jaren van de middelbare school, een leeftijd waarop veel jongeren afhaken als lezers, wil de partij extra nadruk leggen op leesvaardigheid.
Zorgen over dalend leesniveau
Aanleiding voor het plan zijn zorgwekkende cijfers over begrijpend lezen. Volgens internationale vergelijkingen haalt een groeiende groep Spaanse jongeren en jongvolwassenen niet het gewenste niveau om langere of complexere teksten goed te verwerken. In PISA 2022 behaalde 76% van de Spaanse vijftienjarigen minimaal het basisniveau voor lezen. Dat ligt iets boven het OESO-gemiddelde, maar de kloof tussen sterke en zwakke lezers is groter geworden.
Volgens de PP vormt gebrekkige leesvaardigheid een fundamenteler probleem dan vaak wordt aangenomen. “Wie niet goed leest, kan ook moeilijk kennis opbouwen in andere vakken,” klinkt het binnen de partij.
Spanje leest meer, maar niet altijd beter
Tegelijk is het beeld minder eenduidig dan de term ‘ontlezing’ doet vermoeden. Uit de jaarlijkse Spaanse leesbarometer blijkt juist dat lezen als vrijetijdsbesteding de afgelopen jaren is gegroeid. In 2024 las voor het eerst meer dan 65% van de Spanjaarden ouder dan 14 jaar boeken in de vrije tijd. Onder jongeren van 14 tot 24 jaar lag dat aandeel zelfs rond de 75%.
De zorg zit daarom niet zozeer in de vraag of jongeren nog lezen, maar in wat en hoe ze lezen. Spaanse media, onderwijsdeskundigen en boekenorganisaties wijzen op een verschuiving naar vluchtiger en fragmentarischer lezen. Vooral rond de leeftijd van 15 jaar haken veel leerlingen af als vaste lezers. Juist daar wil de PP met vaste leestijd, papieren boeken en begeleiding door docenten ingrijpen.
Minder scherm, meer papier
Een van de meest opvallende voorstellen is de ‘absolute prioriteit’ voor lezen op papier. Digitale schermen blijven toegestaan, maar alleen voor specifieke toepassingen en met een duidelijke didactische reden.
Die keuze markeert een breuk met het beleid van de afgelopen decennia, waarin juist fors werd geïnvesteerd in digitalisering van het onderwijs. Sinds de coronapandemie groeit echter de kritiek op overmatig schermgebruik, onder meer vanwege mogelijke negatieve effecten op concentratie, leerprestaties en gezondheid.
Schrijven met de hand weer centraal
Naast lezen wil de PP ook het schrijven met de hand opnieuw stimuleren. Volgens de partij helpt handschrift bij het beter verwerken van informatie. Leerlingen die met de hand aantekeningen maken, zouden de stof beter begrijpen en onthouden dan wanneer ze typen.
Onderzoek waar de partij naar verwijst, suggereert zelfs dat handgeschreven notities de kans op hoge cijfers aanzienlijk vergroten.
Bibliotheek als hart van de school
In het plan krijgen schoolbibliotheken een centrale rol. Scholen moeten investeren in leesruimtes en een aanbod van boeken dat aansluit bij de leeftijd van leerlingen. Ook wordt ingezet op ‘begeleide lectuur’, waarbij docenten en ouders actief betrokken zijn bij het leesproces.
Daarnaast wil de PP de voortgang van leerlingen systematisch meten. Die monitoring moet helpen om problemen vroeg te signaleren en gerichte ondersteuning te bieden.
Europese aanpak in de maak
Het initiatief van de Spaanse politieke partij is niet uniek. Ook binnen het Europees Parlement pleit de PP voor een bredere aanpak van dalende leesvaardigheid in Europa. Er ligt een voorstel voor een Europese ‘leesgarantie’, zodat geen enkel kind achterblijft op dit gebied.
Ook wordt gedacht aan een netwerk van scholen die succesvolle leesmethodes delen en aan een gemeenschappelijke Europese indicator om leesprestaties beter te vergelijken.
Terug naar de basis
Met het plan kiest de PP duidelijk voor een terugkeer naar traditionele leermethoden. Minder technologie, meer focus op basisvaardigheden. Of die koerswijziging daadwerkelijk wordt doorgevoerd, hangt af van de uitkomst van de verkiezingen in 2027. Maar het debat over de rol van schermen en het belang van lezen in het onderwijs is hiermee opnieuw volop geopend.