Else Beekman
De winst van Vox bij recente regionale verkiezingen in Extremadura in Spanje is geen politiek toevalstreffer. De partij groeit gestaag, vooral buiten de grote steden, in regio’s waar frustratie al langer onder de oppervlakte borrelt. Achter dat succes schuilt iets diepers dan partijstrategie of campagnekracht: een groeiend gevoel van vervreemding. Steeds meer Spanjaarden hebben de indruk dat ze niet meer worden gezien of gehoord, zeker in kleinere steden en op het platteland.
Dat schrijft de krant El Confidencial in een analyse. Bij verkiezingen in regio’s als Extremadura, Aragón en Castilla y León werd opnieuw duidelijk dat het oude politieke evenwicht wankelt. Lange tijd verdeelden de Partido Popular (PP) en de PSOE het politieke landschap. Wat de een verloor, won de ander. Maar dat patroon werkt niet meer. De PP boekte recent nog winst, maar verloor tegelijkertijd grip op kiezers die verandering willen zien. De PSOE kreeg zware klappen, vooral in landelijke gebieden waar economische beloftes uitbleven.
Vox wist in die leeglopende regio’s terrein te winnen met directe taal en het gevoel “wij spreken wél namens jullie”. De partij groeide opvallend in provincies als Zamora, Cuenca en Teruel, gebieden waar werkgelegenheid schaars is en voorzieningen verdwijnen. De onvrede daar draait niet alleen om ideologie, maar vooral om gemiste kansen en het gevoel dat “Madrid” nauwelijks begrijpt wat er lokaal speelt.
De vergeten helft van het land
De kloof tussen stad en platteland wordt in Spanje steeds zichtbaarder. Waar steden als Madrid, Valencia en Sevilla volop profiteren van digitalisering, toerisme en investeringen, voelt het binnenland zich achtergelaten. Het is de “España vaciada” – letterlijk: het leeglopende Spanje. Dorpen worden stiller, scholen sluiten en medische posten verdwijnen of moeten het doen met één arts voor meerdere gemeenten.
Dat het vertrouwen afbrokkelt, is niet vreemd. Voor veel inwoners lijkt de politiek vooral te draaien om stedelijke debatten, klimaat, identiteit, inclusiviteit, terwijl de dagelijkse zorgen over openbaar vervoer, landbouwsteun en betaalbare huisvesting nauwelijks op de agenda komen. Juist in dat gemis vindt Vox zijn voedingsbodem.
Links verliest aansluiting
De huidige coalitie van PSOE en Sumar slaagt er moeilijk in het tij te keren. Progressieve thema’s die in de grote steden vanzelfsprekend zijn, zoals gendergelijkheid, klimaatwetgeving of feministisch beleid, worden in andere delen van het land vaak als belerend of abstract ervaren. Dat gevoel van afstand zit diep.
Onderzoek van het Centro de Investigaciones Sociológicas (CIS) laat zien dat Vox niet alleen oudere, conservatieve kiezers trekt, maar ook jonge mannen. Vooral onder 18- tot 30-jarigen groeit het gevoel dat traditionele partijen geen antwoorden bieden op onzeker werk, dure huur en gebrek aan toekomstperspectief. Het rechtspopulistische protest is daarmee deels ook een jeugdprotest geworden.
Nieuwe gezichten van protest
De opmars van anti-establishmentpartijen beperkt zich niet tot Vox. Bij de Europese verkiezingen van 2024 was de beweging Se Acabó la Fiesta (SALF) van internetactivist Alvise Pérez een van de verrassingen. Zijn lijst haalde bijna een miljoen stemmen, veelal van kiezers die zich niet meer door traditionele media of partijen vertegenwoordigd voelen.
Nieuwe Spaanse politieke partij SALF belooft massale deportaties van illegale immigranten
Die verschuiving tekent een bredere trend: woede over corruptie, afkeer van politieke privileges en het idee dat de gevestigde orde vooral zichzelf bedient. Voor veel Spanjaarden draait het niet meer om standpunten, maar om een manier om een signaal af te geven.
Een roep om erkenning
Vox speelt handig in op dat klimaat van wantrouwen. Met scherpe retoriek tegen “de elites in Madrid”, “de Brusselse bureaucratie” en “separatistische chantage” schetst de partij een duidelijk vijandbeeld waarin veel kiezers zich herkennen. Ze presenteren zich als de enige partij die “het volk” verdedigt, zonder ingewikkelde technocratische taal.
Toch gaat het bij deze verschuiving om meer dan rechts versus links. De groei van Vox en van nieuwe protestbewegingen toont vooral een maatschappelijke roep om erkenning. Veel Spanjaarden voelen zich simpelweg niet meer meegenomen in de richting waarin het land beweegt. Het is maar de vraag of de politiek die kloof weet te verkleinen om verdere onvrede te voorkomen en vertrouwen terug te verdienen.
Vox wil verbod op burka en nikab in Spanje