Else Beekman
Hiertoe moeten de negen in Catalaanse gevangenissen vastzittende separatisten worden overgeplaatst naar cellen in Madrid. Het is de eerste keer dat het Hooggerechtshof een concrete datum noemt waarop het proces van start zal gaan.
In deze rechtszaak zullen de volgende personen berecht worden: de ex-vicepremier van Catalonië Oriol Junqueras, ex-leider van ANC Jordi Sánchez, de voorzitter van Omnium Cultural Jordi Cuixart en de ex-ministers Jordi Turull, Josep Rull, Raul Romeva en Joaquim Forn die nu vastzitten in de gevangenis van Lledoners in Sant Joan de Vilatorrada (Barcelona). De voormalige voorzitter van het Catalaanse parlement Carme Forcadell zit vast in Mas d’Enric (Tarragona) en de ex-minister Dolors Bassa in Puig de les Basses in Figueres (Girona).
Het Hooggerechtshof gaf te kennen dat het de bevoegdheid heeft om twaalf van de achttien aangeklaagde politici te berechten voor de delicten rebellie en verduistering. De zes anderen, waartegen alleen de aanklacht ‘ongehoorzaamheid’ geldt, zullen in Catalonië worden berecht.
Het Hooggerechtshof heeft het hoger beroep van vijf verdachten afgewezen. Zij wilden berecht worden door het Catalaanse Hooggerechtshof en niet door het landelijke Hooggerechtshof. Ook wees het Hof het verzoek af van de politieke partij Vox die wilde dat het nationale Hooggerechtshof alle verdachten zou berechten.
Het is ruim een jaar geleden dat Spanje een eind maakte aan de actieve onafhankelijkheidsbeweging met de arrestaties van de ex-politieke leiders en het bestuur over de Noordoost-Spaanse regio overnam. De aanklachten van rebellie en verduistering kunnen leiden tot gevangenisstraffen tot 25 jaar.
Politieke gevangenen
Het afgelopen jaar hebben duizenden Catalanen geprotesteerd tegen het feit dat de politici in voorarrest zaten. Die ‘politieke gevangenen’ droegen allen hun steentje bij aan de organisatie van het door het Grondwettelijk Hof als illegaal bestempelde referendum over onafhankelijkheid, dat op 1 oktober 2017 toch gehouden werd. Hierbij kwam 40% van de kiesgerechtigden opdagen. Van hen stemde wel 90% voor onafhankelijkheid. Drie weken later riep de Catalaanse regering op basis van die uitslag Catalonië uit als onafhankelijke republiek. Daarop stelde de nationale regering in Madrid artikel 155 van de Grondwet in werking, waarmee Madrid het bestuur over de autonome regio overnam, het volledige parlement ontsloeg en nieuwe verkiezingen uitschreef. Het werd de ergste constitutionele crisis sinds Spanje veertig jaar geleden een democratie werd.
Verdeeldheid
De resultaten van de verkiezingen wezen uit dat Catalonië flink verdeeld is over de kwestie. Separatistische partijen wonnen samen een meerderheid aan zetels in het regionale parlement. De anti-separatistische partij Ciudadanos won echter meer zetels dan enige andere individuele partij. Na een paar mislukte pogingen een premier aan te wijzen, werd in juni Quim Torra geïnstalleerd, die beloofde de onafhankelijkheidsstrijd van zijn voorgangers voort te zetten.
‘Aanval op Spanje’
Rechter Pablo Llarena van het Hooggerechtshof heeft duidelijk gemaakt dat hij het referendum ziet als een aanval op Spanje. ‘Dit proces was een aanval op de constitutionele orde’ uitgevoerd met een ‘heftigheid en doorzettingsvermogen die ongezien zijn in een democratie in onze omgeving’.
‘Wil van de Catalanen’
Verdedigers van de organisatoren van het referendum zeggen dat zij handelden op basis van de wil van de Catalanen die in 2015 voor een pro-onafhankelijkheidsregering hadden gestemd in het regionale parlement. In november 2018 ondertekenden ruim 120 professoren een brief tegen de aanklacht rebellie en verduistering. Die misdrijven gelden voor de vervolging van gewapende groepen of terroristen, niet voor vreedzame organisatoren. De enige persoon die de afgelopen veertig jaar werd veroordeeld voor rebellie was de luitenant-kolonel van de Guardia Civil die in 1981 een poging deed tot een staatsgreep.
Niet alle leiders betrokken bij het illegale referendum zullen een rechtszaak hebben. De voormalige Catalaanse premier Carles Puigdemont vluchtte naar België, waar hij al ruim een jaar in een zelfgekozen ballingschap verblijft. Anderen weken uit naar Zwitserland en Schotland om uit handen van de Spaanse justitie te blijven.