Regularisatie migranten Spanje: feiten en fabels

De Spaanse regering werkt aan een regeling om migranten die al langere tijd in Spanje wonen, te legaliseren. Zo’n 500.000 mensen zouden via deze massale regularisatie hun status kunnen formaliseren. De maatregel leidt echter tot veel verwarring en politieke discussie. Ook op de Facebookpagina van inspanje.nl. Daarom kijken we hier op naar wat de regeling echt inhoudt en wat er juist niét klopt van de vele aannames die rondgaan. 

De regeling is bedoeld voor mensen die al vóór 31 december 2025 in Spanje zijn aangekomen én hier minstens vijf maanden achter elkaar hebben gewoond op het moment dat ze een aanvraag indienen. Zij leven nu zonder geldige verblijfsstatus, maar in de praktijk werken, studeren of zorgen ze vaak al jaren in de Spaanse samenleving.

De overheid schat dat ongeveer een half miljoen mensen in aanmerking kan komen. Het gaat vooral om relatief jonge migranten, veelal uit Latijns-Amerikaanse landen. Zij leven nu vaak in onzekerheid en zijn kwetsbaar voor uitbuiting op de arbeidsmarkt.

Wat voor verblijfsvergunning krijgen ze?

Wie aan de voorwaarden voldoet en wordt goedgekeurd, krijgt een tijdelijke verblijfsvergunning. Die geldt in principe één jaar; voor gezinnen met minderjarige kinderen wordt de vergunning meteen voor vijf jaar afgegeven. Met deze vergunning mogen mensen legaal in heel Spanje wonen en werken, in loondienst of als zelfstandige, vanaf het moment dat hun aanvraag officieel in behandeling is genomen.

De regering verwacht dat aanvragen vanaf begin april kunnen worden ingediend en dat het loket tot eind juni open blijft. In de meeste gevallen moet de overheid binnen drie maanden beslissen, maar al binnen ongeveer twee weken na het indienen van de aanvraag mogen aanvragers beginnen met werken zodra hun dossier is geaccepteerd.

Geen automatisch stemrecht

Een van de hardnekkigste verhalen is dat deze groep straks kan stemmen bij de eerstvolgende verkiezingen. Het zou de zittende premier Pedro Sánchez gelijk veel stemmen opleveren bij eventuele volgende verkiezingen. Dat klopt niet. De nieuwe verblijfsvergunning geeft geen stemrecht bij landelijke verkiezingen, regionale verkiezingen of Europese verkiezingen.

Voor dat stemrecht is de Spaanse nationaliteit nodig. Die krijg je meestal pas na tien jaar legaal verblijf in Spanje. Voor onder anderen Ibero-Amerikaanse nationaliteiten geldt doorgaans een termijn van twee jaar. Ook dan moeten mensen nog aan extra voorwaarden voldoen, zoals het slagen voor examens over taal en kennis van de Spaanse samenleving.

Bij gemeenteraadsverkiezingen ligt het iets anders: sommige migranten mogen stemmen als hun land een speciaal verdrag met Spanje heeft en zij al meerdere jaren legaal in Spanje wonen. Maar zelfs in die gevallen is het vanwege de benodigde verblijfsduur niet haalbaar dat mensen die nu via deze regeling worden gelegaliseerd al in 2027 naar de stembus gaan.

Regularisatie is geen nationaliteit

Een ander misverstand is dat mensen dankzij deze regeling ‘snel’ de Spaanse nationaliteit zouden krijgen, en dat zelfs zonder bewijs van een schoon strafblad. Regularisatie en nationalisatie zijn echter twee verschillende trajecten.

De bijzondere regeling geeft een verblijfsvergunning, geen paspoort. Voor nationaliteit blijft het verplicht om ‘goede civiele houding’ aan te tonen, onder meer met een officieel, gelegaliseerd en zo nodig vertaald strafbladcertificaat uit het land van herkomst of eerdere woonlanden. Daarnaast blijven de taal- en kennistesten van het Instituto Cervantes gewoon gelden, net als andere voorwaarden.

Voor de nieuwe verblijfsregeling zelf is de lat iets anders gelegd: volgens de concepttekst kan het strafbladcertificaat daar in sommige gevallen worden vervangen door een eigen verklaring dat iemand geen strafblad heeft in het land van herkomst of eerdere verblijfplaatsen. Dat maakt het administratief eenvoudiger voor mensen die al jaren in Spanje leven, maar het verandert niets aan de strengere eisen voor het verkrijgen van de nationaliteit.

Niet vrij wonen en werken in heel Europa

Ook circuleert de bewering dat mensen met deze Spaanse vergunning daarna vrij in elk EU-land mogen gaan wonen en werken. Dat is onjuist. De verblijfsvergunning geldt alleen voor Spanje.

Met een geldige Spaanse verblijfskaart mogen niet-EU-burgers wel, net als andere derdelanders met een visum, korte tijd reizen binnen het Schengengebied – bijvoorbeeld voor toerisme of een zakenbezoek. Maar het recht om zich in een ander EU-land te vestigen of daar te werken is voorbehouden aan EU-burgers en mensen met een specifieke langdurige EU-verblijfsstatus, en dat biedt deze regeling niet.

Wat gebeurt er met uitzettingsbevelen?

Veel mensen zonder papieren hebben te maken met een uitzettingsbevel. De nieuwe regeling biedt hun in sommige gevallen verlichting. Volgens de conceptregels kan een lopend uitzettingsbevel worden ingetrokken als het uitsluitend is opgelegd omdat iemand zonder geldige verblijfsstatus in Spanje verbleef of werkte zonder vergunning.

Gaat het om een bevel dat is opgelegd vanwege een ernstiger overtreding of misdrijf zoals omschreven in de Spaanse vreemdelingenwet, dan blijft het uitzettingsbesluit in principe gewoon van kracht. De regeling is dus geen algemene ‘amnestie’ voor iedereen met een strafdossier, maar richt zich op mensen die vooral administratief ‘illegaal’ waren, niet op degenen die veroordeeld zijn voor strafbare feiten.

TikTok-video is geen ‘oproep aan alle migranten’

Tot slot zorgt een virale TikTok-video voor beroering. In het filmpje legt een migratierechtadvocaat uit wat de voorwaarden van de regeling zijn. Hij wijst erop dat je vóór 31 december 2025 in Spanje moet zijn aangekomen om ervoor in aanmerking te komen. Nieuwkomers zijn expliciet van de regeling uitgesloten. Toch wordt het fragment op sociale media gedeeld alsof het een ‘oproep aan alle migranten’ zou zijn om nu massaal naar Spanje te komen, om vervolgens van sociale uitkeringen te leven.

Die lezing klopt niet met de inhoud van de video. De advocaat legt uit dat nieuwkomers die na 31 december 2025 arriveren níét onder de regeling vallen. Ook wordt er niets gezegd over het verkrijgen of misbruiken van sociale uitkeringen. Dat element is er later door anderen bij verzonnen.

Bovendien moet je voor de meeste inkomensondersteunende regelingen in Spanje moet je één tot twee jaar aantoonbaar in de gemeente of regio wonen én een laag of geen inkomen hebben. Een verblijfsvergunning alleen levert die uitkeringen (minimuminkomens, gemeentelijke bijstand) niet automatisch op.

Met de regularisatie probeert de regering een bestaande situatie te ordenen. Gericht op honderdduizenden mensen die al in Spanje wonen, vaak werken en kinderen opvoeden, maar juridisch in het luchtledige hangen. De maatregel moet hun positie op de arbeidsmarkt en in de samenleving verduidelijken.