Elize van Loon
Voor de kust van Palafrugell en Palamós, aan de Costa Brava, krijgt een uitzonderlijk goed bewaard gebleven Romeins scheepswrak binnenkort de hoogste beschermingsstatus van Catalonië. Het gaat om het wrak Illes Formigues II, dat door de Generalitat wordt aangewezen als Bien Cultural de Interés Nacional (BCIN).
Het wordt daarmee het eerste onderwaterarcheologische monument in Catalonië met deze titel. In heel Spanje hebben slechts twee andere scheepswrakken een vergelijkbare nationale beschermingsstatus. Buiten Catalonië gaat het om de BIC‑erkenning. Het betreft een Romeins wrak voor de kust van Murcia en een ander beschermd pecio in de provincie Alicante. Illes Formigues II is daarmee het derde wrak in Spanje met deze hoogste graad van bescherming.
Een schip dat 2.000 jaar geleden zonk
Het schip, ongeveer twintig meter lang, vertrok ruim twee millennia geleden uit de Romeinse provincie Bética, het huidige Andalusië. Het was onderweg naar Zuid-Frankrijk. Waarschijnlijk liep het vast op het kleinste eilandje van de Illes Formigues, een groep van twaalf rotsige eilandjes voor de Costa Brava. Het wrak ligt op 46 meter diepte op een zandbodem.
In 2010 meldde een duiker het bestaan van het wrak aan het Centre d’Arqueologia Subaquàtica de Catalunya (CASC). Pas in 2016 konden archeologen het wrak onderzoeken, met hulp van de onderzeeër Ictineu3. Toen werd duidelijk dat het ging om het best bewaarde Romeinse scheepswrak van Catalonië.
Volledig intacte kruiken met visproducten
Het schip vervoerde honderden amforen met visproducten uit Zuid‑Spanje. Archeologen identificeerden verschillende typen, waaronder Dressel 7 en 10 met gezouten vis zoals makreel, en Dressel 12 met vissaus. Dressel is een internationaal gebruikt classificatiesysteem voor Romeinse amforen, gebaseerd op vorm en functie. Opvallend is dat niet alleen de lading, maar ook delen van de houten scheepsconstructie bewaard zijn gebleven.
Door de grote diepte is het wrak beschermd gebleven tegen plundering. Maar dat maakt het werk voor archeologen zwaar: een duik van 25 minuten vereist evenveel tijd voor decompressie.
Volgens onderzoekers is het de eerste keer dat in Catalonië een antiek schip wordt gevonden dat zowel de structuur als de volledige lading intact heeft. Dat maakt het wrak van grote waarde voor kennis over de Romeinse handel in visproducten in het westelijke Middellandse Zeegebied.
Bescherming en internationale erkenning
Sinds 2024 werkt het CASC samen met de dienst Archeologie aan het dossier voor de BCIN-status. Experts bevestigen dat het wrak de afgelopen jaren niet is geplunderd. Zij schrijven dat toe aan een groeiend bewustzijn onder duikers en kustbewoners. In 2025 kreeg het onderzoeksproject Illes Formigues II bovendien een erkenning van UNESCO als voorbeeldproject voor goed beheer van onderwatererfgoed voor de periode 2026–2029. Het doel is om verantwoord onderzoek te combineren met bescherming van kwetsbaar maritiem erfgoed.