Else Beekman
De stemprocedure is als volgt: Pedro Sanchez, voorman van de arbeiderspartij PSOE en huidig demissionair minister-president, heeft als grote winnaar van de verkiezingen van 28 april jl. de opdracht gekregen een nieuwe regering te vormen. Voor het goedkeuren van een nieuwe regering in Spanje worden twee stemronden in het parlement (350 zetels) gehouden. Er kan ‘Sí’ of ‘No’ gestemd worden of men kan zich onthouden van stemming.
Om te winnen in de eerste ronde is een absolute meerderheid van stemmen vereist, dus minimaal 176 ‘Si’. In een tweede ronde is een gewone meerderheid (meer ‘Si’ dan ‘No’) voldoende. Een voorbeeld: De PSOE van beoogd minister-president Pedro Sanchez heeft 123 zetels in het Parlement. Alle PSOE-parlementariërs zullen voor Sanchez als nieuwe minister president stemmen, mocht de rest van de parlementariërs zich onthouden van stemming dan wordt Sanchez in de eerste ronde afgewezen (geen absolute meerderheid van minimaal 176 stemmen). Maar in de tweede ronde zou het ruim voldoende zijn om tot nieuwe minister-president gekozen te worden, er is dan immers sprake van een meerderheid van 123 tegen 0.
De huidige machtsverhoudingen en mogelijkheden tot coalitievorming
De zetelverdeling in het parlement na de laatste verkiezingen van 28 april is als volgt: PSOE 123, PP 66, Cs 57, UP 42, Vox 24 en de resterende 38 zetels zijn verdeeld over 8 kleinere en merendeels regionale partijen, die overigens in het verleden vaak een doorslaggevende rol hebben kunnen spelen bij het verkrijgen van een meerderheid voor het vormen van een regering.
De vorming van een rechtse regering met Partido Popular (PP), Ciudadanos (Cs) en Vox lag niet voor de hand omdat zij geen meerderheid in het parlement hebben (147 zetels totaal) en de Partido Popular bij de laatste verkiezingen zwaar verloren heeft. Het initiatief ligt dus bij Sanchez en zijn PSOE. PSOE en Unidas Podemos (links van de PSOE) hebben samen 165 zetels (123 + 42), ook geen meerderheid maar ruim voldoende om met wat ‘Si’-stemmen of onthoudingen van de regionale partijen in een tweede ronde de meerderheid te halen. De rechtse partijen hebben voor de stemming in het parlement al aangegeven unaniem ‘No’ te gaan stemmen als een regering Sanchez ter stemming komt.
De onderhandelingen
De afgelopen twee maanden is er in aanloop naar de stemronden in het parlement intensief onderhandeld tussen PSOE en UP om tot een linkse regering te komen. Tegelijkertijd heeft Sanchez wat retoriek ingezet om te trachten Cs te verleiden tot onthouding van stemming, hetgeen de kans op een meerderheid in de tweede ronde zou vergroten en Sanchez minder afhankelijk zou maken van UP (links van de PSOE en niet bepaald gewenst door de Spaanse grote bedrijven) en regionale, vaak nationalistische separatistische partijen. Maar het zichzelf als middenpartij profilerende Ciudadanos sluit zich, net als op gemeentelijk en regionaal niveau, ook op landelijk niveau aan bij rechts en heeft aangegeven ‘No’ te zullen stemmen.
De onderhandelingen de afgelopen maanden tussen PSOE en UP voor de vorming van een linkse regering verliepen stroef, met name op het gebied van de verdeling van ministersposten en de ministerskandidaten. Vanuit UP werd verzucht dat zij hadden gehoopt op een mooie gastenkamer maar dat de PSOE hen niet meer bood dan een hondenhok. Vooral de UP- kandidaat voor het vice- ministerpresidentschap, Pablo Iglesias, voorman van die partij, kon op een veto rekenen van Sanchez. Toen Iglesias vorige week zijn kandidatuur voor een post in de regering introk leken de onderhandelingen in een stroomversnelling te komen en men verwachtte deze week, vóór de tweede stemronde, de zaak in kannen en kruiken te hebben. Tijdens de eerste stemronde werd er nog druk onderhandeld tussen beide linkse partijen, maar men hoopte en verwachtte er voor de tweede stemronde uit te zijn.
De eerste stemronde
De eerste stemronde leverde naar verwachting geen absolute meerderheid voor de regering op: 124 ‘Si’, 170 ‘No’ en 52 onthoudingen. Ondertussen werd er intensief verder onderhandeld voor de tweede stemronde in het parlement maar PSOE en Unidas Podemos kwamen er niet uit. Het probleem lag niet zozeer in het komen tot een regeerakkoord als wel in de verdeling van de ministersposten en de invulling hiervan. UP beklaagde zich dat de PSOE haar alleen als decorstuk zonder enige macht aan de regering wilde toevoegen, PSOE daarentegen verweet UP dat zij te veel macht op cruciale politieke en economische posities opeiste en dat voorgestelde kabinetsleden ervaring ontberen. De partijen kwamen er niet uit en dit had tot gevolg dat op donderdag 25 juli de tweede stemronde ook geen nieuwe regering opleverde (124 ‘Si’, 155 ‘No’, 67 onthoudingen). Spanje zit dus nog steeds met een demissionair kabinet en de verhoudingen tussen de enige mogelijke kandidaten om een meerderheid van stemmen te krijgen zijn nu ernstig bekoeld. De verwijten vliegen over en weer en velen verwachten dat PSOE en UP niet meer tot elkaar zullen komen.
Hoe nu verder?
Pedro Sanchez heeft nog tot 23 september de tijd om een nieuwe regering te vormen anders volgen er nieuwe verkiezingen later dit jaar. Dit zou de vierde keer in vier jaar tijd zijn dat Spanjaarden naar de stembus moeten voor algemene verkiezingen. Velen zien dat als ongewenst. Gezien de machtsverhoudingen in het parlement en de aanzienlijke verschillen en vertroebelde relatie tussen de twee meest voor de hand liggende partijen om een coalitie te vormen, bestaat algemeen de vrees dat het op nieuwe verkiezingen in november zal uitdraaien. Maar er zijn ook ingewijden die denken dat PSOE en Unidas Podemos er de komende tijd alsnog uit zullen komen, onder het motto ‘we doen het liever niet maar we doen het voor Spanje’.