Elize van Loon
Wie vandaag de dag door de hoogste berggebieden van Spanje reist, ziet een opvallend verschil met vroeger. De witte gletsjers van de Pyreneeën en de Picos de Europa krijgen steeds meer donkere plekken. Op sommige plaatsen lijkt het ijs zelfs zwart. Dat is geen normaal verschijnsel. Volgens wetenschappers laat deze verandering zien hoe ernstig de situatie is geworden.
De donkere kleur ontstaat door stof uit de Sahara en roetdeeltjes van grote bosbranden. Deze vervuiling komt op het ijs terecht en versnelt het smeltproces. Daardoor verdwijnen de laatste Spaanse gletsjers sneller dan ooit.
Sahara-stof en roet bereiken de bergen
De afgelopen jaren kregen de Spaanse bergen steeds vaker te maken met stofwolken uit de Sahara. De wind vervoert miljoenen kleine stofdeeltjes over lange afstanden. Een deel daarvan belandt op sneeuw en ijs in de Pyreneeën. Daar blijft het niet bij. Ook roet van bosbranden veroorzaakt problemen. Door de stijgende temperaturen komen grote natuurbranden steeds vaker voor. Rook van branden in Spanje, maar zelfs van megabranden in Canada, bereikte de Pyreneeën. Onderzoekers zagen dat de hoeveelheid roet in de lucht soms sterk toenam.
Wanneer stof en roet op een gletsjer terechtkomen, verandert het witte oppervlak langzaam in een donkere laag. Dat lijkt misschien onbelangrijk, maar voor het voortbestaan van een gletsjer maakt het een groot verschil.
Donker ijs neemt meer warmte op
Helder wit ijs werkt als een spiegel. Het kaatst het grootste deel van het zonlicht terug. Hierdoor blijft het oppervlak relatief koel. Wetenschappers schatten dat schoon ijs tot ongeveer negentig procent van het zonlicht kan weerkaatsen. Bij donker ijs gebeurt precies het tegenovergestelde. Het oppervlak neemt meer warmte op en warmt sneller op. Daardoor smelt het ijs sneller weg. Vervolgens komen nog meer donkere delen bloot te liggen, waardoor opnieuw extra warmte wordt opgenomen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Hoe donkerder de gletsjer wordt, hoe sneller hij smelt. En hoe sneller hij smelt, hoe donkerder hij weer wordt.
Een gletsjer die officieel is verdwenen
In de provincie León zien onderzoekers al wat deze ontwikkeling kan betekenen. Daar lag jarenlang de gletsjer van Trasllambrión. Tijdens de Kleine IJstijd besloeg deze nog ongeveer tien hectare. Vandaag blijft slechts een klein restant over. Wetenschappers van de Universiteit van León hebben vastgesteld dat het gebied niet langer als echte gletsjer kan worden beschouwd. Het ijs beweegt niet meer en is te dun geworden. Daarom spreken onderzoekers van “dood ijs”. Het voorbeeld van Trasllambrión laat zien hoe snel veranderingen kunnen plaatsvinden. Een ijsmassa die eeuwenlang deel uitmaakte van het landschap is vrijwel verdwenen.
Van tientallen gletsjers naar een handvol
Ook in de Pyreneeën gaat de conditie van de gletsjers snel achteruit. Rond het midden van de negentiende eeuw telde het gebergte nog 52 gletsjers. Inmiddels zijn daarvan slechts 14 over. De bekendste is de Aneto-gletsjer, de grootste van Zuid-Europa. Ook deze gletsjer verkeert in zwaar weer. Het ijslichaam is inmiddels in drie afzonderlijke delen uiteengevallen. Op sommige plaatsen verloor de gletsjer in één jaar tijd tot vier meter aan dikte. Voor onderzoekers is dat een duidelijk signaal dat de Spaanse gletsjers zich in hun laatste levensfase bevinden.