Saskia Plazier
Het is een zeer gevoelige zaak in Spanje: op een basisschool in Valencia, die gelieerd is aan het omstreden Opus Dei, zouden elf jonge kinderen slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik. De zaak kwam al in 2023 aan het licht, maar liep later, tot frustratie van de ouders, vast wegens gebrek aan bewijs. Een hogere Spaanse rechtbank heeft nu besloten het onderzoek toch te heropenen. Volgens de rechters werd er te weinig geluisterd naar kinderen en ouders.
In het kort
- Een Spaanse rechtbank heeft een misbruikzaak op een Opus Dei-school in Valencia opnieuw geopend
- Elf jonge kinderen zouden slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik op de school
- Volgens rechters werd eerder te weinig geluisterd naar kinderen en ouders
- De zaak liep eerder vast wegens gebrek aan bewijs, maar justitie moet nu opnieuw onderzoek doen
- Twee medewerkers van de school moeten later dit jaar voor de rechter verschijnen
Het conservatieve Opus Dei is al sinds jaar en dag een van de invloedrijkste, maar ook meest omstreden katholieke organisaties van Spanje. De beweging ontstond in 1928 in Spanje en bouwde in de loop der jaren een groot netwerk op van scholen, universiteiten en maatschappelijke instellingen. Vooral de nauwe banden met de Spaanse elite, politiek en het onderwijs zorgen geregeld voor kritiek en discussie in Spanje.
Op Colegio El Vedat, een school met zo’n 6.000 leerlingen in Torrente, een voorstad van Valencia, zouden elf jonge kinderen slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik. Omdat het om een school van het Opus Dei gaat, houdt de zaak Spanje flink bezig.
Kinderen sloegen thuis alarm
Het vermeende misbruik kwam aan het licht in het najaar van 2023, toen kinderen thuis begonnen te vertellen over incidenten die op school zouden hebben plaatsgevonden. In verklaringen waarover de Spaanse krant El País beschikt, worden de gebeurtenissen uitgebreid beschreven. Kinderen vertellen over incidenten in klaslokalen, toiletten en de eetzaal. Daarbij beschreven meerdere kinderen herhaaldelijk een betrokken leraar: een kleine kale man met een geruit overhemd.
Aanvankelijk dachten sommige ouders nog dat het om gedrag tussen kinderen onderling ging. Maar na gesprekken met andere families kwamen steeds meer vergelijkbare verhalen naar boven. Ouders merkten dat kinderen bang werden en niet meer naar school wilden. De leerlingen om wie het gaat, waren tussen de vier en zeven jaar oud en zaten in de kleuterklas.
Begin 2024 meldden zeven families zich bij de politie om een klacht in te dienen tegen El Vedat. De Opus Dei-school in Valencia reageert aanvankelijk terughoudend. Volgens de directie was het “onmogelijk” dat er iets had plaatsgevonden en ging het om kinderpraat. Bovendien hadden mannelijke medewerkers überhaupt geen toegang tot de speelplaats of de eetzaal van de kleuterklas. Wel zei de school de toiletten voortaan op slot te doen.
Onderzoek loopt vast
De Opus Dei-school in Valencia komt daarna ook officieel in beeld bij justitie. Nadat de lokale krant Las Provincias over de zaak bericht, haalt de school een docent tijdelijk uit zijn functie. Het gaat daarbij om de leraar die door meerdere kinderen was genoemd.
De Spaanse onderzoeksrechter in Torrente besluit vervolgens echter dat er onvoldoende aanwijzingen zijn om de zaak verder te onderzoeken. Volgens de rechtbank waren de beschrijvingen van de kinderen niet duidelijk genoeg en ontbrak bewijs voor seksueel misbruik.
Dat zorgt voor veel frustratie bij de families, juist omdat bepaalde beschrijvingen, zoals het geruite overhemd, steeds terugkwamen in verklaringen van de kinderen. Ook zou een van de mannen door een kind bij naam en toenaam zijn genoemd. Daarnaast vertelden sommige kinderen dat een van de betrokken mannen sleutels had van verschillende ruimtes binnen de school.
Toch verhoorde justitie geen van de genoemde mannen. Guillermo Rodríguez-Cid, directeur van de school, liet tegenover Spaanse media weten geen inhoudelijke reactie te willen geven zolang het onderzoek loopt.
Hogere rechtbank grijpt in
De provinciale rechtbank van Valencia denkt daar inmiddels anders over en besloot de zaak vorige maand opnieuw te openen. De rechters uitten stevige kritiek op het eerdere onderzoek. Volgens hen werd te weinig geluisterd naar de kinderen en de ouders en zijn er belangrijke signalen gemist.
Zo moet de Opus Dei-school in Valencia nu meer duidelijkheid geven over welke mannelijke medewerkers in eerdere schooljaren betrokken waren bij de kleuterafdeling. Ook moeten drie agenten van de Guardia Civil als getuigen verklaren over het eerdere onderzoek en over informatie die de school doorgaf over volwassenen die contact hadden met de kleuters. Daarnaast zijn inmiddels twee medewerkers van de Opus Dei-school in Valencia als verdachten aangemerkt.
Uit eerdere forensische rapporten bleek bovendien dat sommige deskundigen kinderen te jong of onvoldoende betrouwbaar vonden om duidelijke verklaringen af te leggen. Juist daar zet de provinciale rechtbank nu vraagtekens bij. Onderzoekers stellen nu een fotodossier samen met personen die door kinderen zijn beschreven, zodat de minderjarigen hen kunnen proberen te herkennen in speciale verhoorkamers voor kinderen.
Ouders reageren opgelucht, maar ook geschokt dat de zaak nu pas opnieuw wordt geopend. “Dat maakte ons juist zo kwaad: ze wilden eerder noch naar de kinderen, noch naar ons als ouders luisteren”, aluds een moeder tegenover El País.
De komende maanden zal een gespecialiseerde forensisch psycholoog alsnog gesprekken voeren met negen van de kinderen. Vanaf eind juni worden ook verschillende ouders eindelijk als getuigen gehoord. Twee medewerkers van de school moeten in september voor de rechtbank verschijnen.
Spaanse overheid en Kerk sluiten akkoord over schadevergoeding kerkelijk misbruik