Else Beekman
Toch behoort Spanje nu al tot de landen die het zwaarst getroffen worden door de prijsschok die is ontstaan op de energiemarkt. De grote afhankelijkheid van energie uit het buitenland maakt de Spaanse economie kwetsbaar. Dit blijkt uit gegevens van de Bank van Spanje (BdE).
Prijsstijgingen op internationale markten
Spanje importeert ongeveer 75% van zijn totale energieverbruik. Hoewel Spanje geen erg hoog percentage van zijn gas uit Rusland betrekt, merkt het wel de gevolgen van de gas- en olieprijsstijgingen op de internationale markten.
De BdE heeft de differentiële impact van de prijsstijgingen per land berekend. De uitkomst liegt er niet om: voor Spanje is de klap drie keer zo groot dan voor de eurozone in haar geheel. Deze berekening is gemaakt met behulp van het macro-econometrisch model NiGEM.
Daling bbp
De prijsstijgingen zijn zo intens dat het effect op het Spaanse bbp aanzienlijk is. Bij elke stijging van de olieprijs met 10% (gemiddeld over een heel jaar) neemt het bbp met 0,15 procentpunt af tijdens het eerste jaar en nog eens met 0,07 procentpunt in het tweede jaar. In de eurozone daarentegen neemt de bbp met 0,06 punt af in het eerste jaar en 0,04 punt in het tweede jaar.
Spanje bij zwaarst getroffen landen
Hieruit blijkt dat Spanje tot de Europese landen behoort die het zwaarst zijn getroffen door de energiecrisis. Ook verklaren de cijfers waarom Spanje onlangs samen met Portugal een voorstel indiende bij de Europese Commissie om de maximumprijs van gas op 30 euro per megawattuur vast te stellen. Spanje en Portugal, het zogenaamde ‘Iberische energie-eiland’, willen met dit voorstel de elektriciteitsrekening aanzienlijk verlagen.
Als de olieprijs tot het einde van het jaar rond de 100 dollar blijft, betekent dit een stijging van 40% ten opzichte van 2021. Voor Spanje komt dit neer op een krimp van 0,6 procentpunt als de berekening van de Spaanse Bank wordt toegepast. In de eurozone daarentegen is dit minder dan 0,25 procentpunt.
Stijgende gasprijzen
De prijsstijging van gas heeft minder effect op de bbp, omdat het minder wordt gebruikt. De stijging van de gasprijzen was echter veel intensiever dan die van de olieprijzen.
In gascontracten in Nederland, de markt die als referentie fungeert voor Europa, is de gemiddelde prijs die dit jaar wordt betaald meer dan het dubbele dan het gemiddelde van 2021. Dit is een stijging van 110%. Dat komt neer op een afname van het bbp met meer dan 0,4 punt. Kortom, als de gasprijzen op het huidige niveau blijven, verliest de Spaanse economie een procentpunt. En als de energiecrisis in 2023 voortduurt, neemt de bbp met bijna nog een procentpunt af.
Investeren in duurzame energie
Het probleem van Spanje is niet alleen dat het door zijn geografische ligging minder energieverbindingen heeft met de rest van het Europese continent. Spanje moet ook een belangrijke investeringsinspanning doen voor de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen en de elektrificatie van systemen die nu gas gebruiken. Door de afhankelijkheid van brandstoffen is Spanje een van de verliezers van de energiecrisis en daarmee een van de verliezers van de oorlog in Europa.
Grondstofprijzen onvoorspelbaar
De ontwikkeling van de grondstofprijzen hangt nauw samen met de grilligheden van de oorlog en is daardoor onvoorspelbaar. Als de strijd voortduurt kunnen de prijzen het hele jaar hoog blijven. Als Rusland en Oekraïne een vredesakkoord of een wapenstilstand bereiken, kunnen de prijzen ook dalen.
Europa wil afhankelijkheid van Russische energie verkleinen
De Spaanse Bank acht het binnen alle scenario’s onwaarschijnlijk dat de prijzen terugkeren naar het niveau van een jaar geleden. Europa heeft namelijk zijn les geleerd en is vastbesloten zijn afhankelijkheid van de Russische energie te verkleinen. Het doel op de lange termijn is de overgang naar duurzame energie. Op korte termijn moet worden gezocht naar andere gas- en olieleveranciers.
Crisis met Algerije
Daarnaast staat Spanje nog voor een extra uitdaging: de diplomatieke crisis met Algerije vanwege de gewijzigde houding van de Spaanse regering ten aanzien van de Sahara-kwestie. De Algerijnse energiemultinational Sonatrach benadrukte afgelopen week dat het “een herberekening van prijzen voor Spaanse klanten niet uitsluit”.