Else Beekman
Slowakije en Italië vallen met respectievelijk 22 en 21 schendingen eveneens binnen de top-5. Nederland staat er met slechts 6 overtredingen opvallend goed voor: alleen Estland (4) en Denemarken (3) leven de milieuregels beter na. België is met 13 milieuschendingen de Europese middenmoter op dit gebied.
Dat Spanje het vaakst de milieuregels aan zijn laars lapt is niet nieuw: al jarenlang bekleedt het land een van de topposities op voornoemde ranglijst. Volgens EU-bronnen zou dit deels te maken hebben met de politieke instabiliteit van de afgelopen 7 jaar waarin liefst 4 keer nieuwe verkiezingen werden uitgeschreven. Dat was in 2015, 2016 en twee keer in 2019. Hierdoor zou de aanpassing aan de Europese milieurichtlijnen vertraging hebben opgelopen.
Toch kunnen niet alle milieuschendingen aan politieke instabiliteit worden toegeschreven omdat een aantal richtlijnen al lang daarvoor werd genegeerd. Zo is bijvoorbeeld al decennialang bekend dat stedelijk rioolwater ongezuiverd geloosd wordt in zee en rivieren.
Wat ging er allemaal mis in Spanje? Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste milieuschendingen waar de Europese Commissie momenteel onderzoek naar doet.
Gebrekkige waterzuivering
Volgens een Europese richtlijn uit 1991 moeten alle stedelijke agglomeraties met meer dan 15 duizend inwoners op adequate wijze hun rioolwater zuiveren. De eerste deadline, dat was 2001, werd niet gehaald. In 2004 opende de Europese Commissie een dossier en kreeg Spanje uitstel voor het naleven van deze regelgeving. In 2018 waren er echter nog steeds negen steden zonder goed functionerende waterzuiveringsinstallaties.
Op verzoek van de EU heeft het Europees Hof Spanje daarvoor een boete opgelegd van 12 miljoen euro. Voor ieder half jaar dat de zuiveringsinstallaties niet voldeden, volgden boetes van nog eens 11 miljoen euro. Tot nu toe heeft Spanje al 63 miljoen euro boete betaald voor het niet naleven van deze milieurichtlijn.
Daarnaast staan er nog 4 andere dossiers open die eveneens te maken hebben met slechte verwerking van rioolwater en waarvoor in de nabije toekomst nieuwe boetes zullen volgen. De Spaanse overheid heeft inmiddels toegegeven dat het land zeker tot 2025 niet zal voldoen aan de Europese waterzuiveringsnorm.
Illegale wateronttrekking uit beschermd natuurgebied
Na diverse aanklachten van milieuorganisaties over illegale watertap uit de wetlands van natuurpark Doñana (Huelva), opende de Europese Commissie in 2014 een onderzoek naar deze misstand in Spanje. In 2019 spande de EU een rechtszaak tegen Spanje aan en in de zomer van 2021 veroordeelde het Europees Hof de centrale regering wegens nalatigheid in het voorkomen van de illegale waterwinning door de lokale vruchtentelers.
De uitspraak leidde echter niet tot een sanctie voor Spanje. Als de Europese Commissie ziet dat de situatie onveranderd blijft, kunnen er na een nieuwe rechtszaak sancties worden opgelegd. Inmiddels heeft de Europese Commissie laten weten deze rechtszaak te starten als het regiobestuur van Andalusië groen licht geeft om duizenden hectare nu nog illegale irrigatie in het Doñana-gebied legaal te maken. Tot nu toe hebben Vox, de PP en Ciudadanos vóór dit wetsvoorstel gestemd.
Geen verbod op verkoop wegwerpplastics
In 2019 werd een Europese richtlijn aangenomen om de hoeveelheid plastic afval in het milieu terug te dringen. Vanaf juli 2021 geldt er een verkoopverbod op plastic producten voor eenmalig gebruik zoals rietjes en wegwerpbestek. Onlangs heeft de Europese Commissie een dossier geopend omdat de Spaanse overheid deze regel niet nakomt. In 2020 waren er al onderzoeken gestart wegens nalatigheid op het verbod van 2 andere verpakkings- en afvalrichtlijnen. Momenteel wordt de nieuwe afvalverwerkingswet in de Eerste Kamer behandeld en zal naar verwachting in de eerste helft van dit jaar definitief worden goedgekeurd.
Luchtvervuiling in Madrid en Barcelona
Momenteel lopen er 2 onderzoeken naar het nalatig handelen van Spanje inzake de slechte luchtkwaliteit. Eén onderzoek betreft de hoge concentratie fijnstof, het andere richt zich op de hoge concentraties stikstofdioxide. In Madrid en Barcelona overschrijdt deze laatste al meer dan 10 jaar de maximaal toegestane bovengrens als gevolg van het gemotoriseerde verkeer. De Europese Commissie heeft Spanje daarvoor in 2019 bij het Europese Hof aangeklaagd, het vonnis in deze zaak wordt in de komende weken verwacht.
Illegale stortplaatsen
Spanje is al drie keer aangeklaagd wegens het instandhouden van illegale afvalstortplaatsen, is hier drie keer voor veroordeeld maar tot concrete sancties is het nooit gekomen. Momenteel loopt er nog een zaak voor het niet sluiten, afdichten en renoveren van deze vuilstortplaatsen. Volgens EU-gegevens waren er in 2018 in Spanje 1.513 illegale stortplaatsen die voor een aanzienlijke aantasting van het milieu zorgen. De zaak hiertegen loopt nog, maar is tot dusver niet bij het Europese Hof aanhangig gemaakt.
Hoge snelheidstrein door beschermd natuurgebied
In 2011 startte de Europese Commissie een onderzoek naar de impact van het AVE-traject tussen Marchena en Osuna in de provincie Sevilla, dwars door een vogelbeschermingsgebied. In 2016 werd Spanje hier voor het eerst voor veroordeeld. Omdat de toen opgelegde maatregelen nog steeds niet worden toegepast, waarschuwde Brussel afgelopen september voornemens te zijn opnieuw naar de rechter te stappen en een sanctie op te zullen leggen als de Commissie in het gelijk wordt gesteld.
Er lopen nog drie andere onderzoeken naar aangelegde infrastructuren in Spanje die schade aanrichten in beschermde natuurgebieden.
Nitraten in het water
In 2021 klaagde de Europese Commissie Spanje aan bij het Europese Hof wegens nalatigheid in het voorkomen van waterverontreiniging door nitraten uit de landbouw en de veeteelt. Als sinds 2018 dringt de Commissie er bij Spanje op aan om de regiobesturen maatregelen te laten treffen tegen deze nitraatverontreiniging. De uitspraak van de zaak die in december vorig jaar aanving, zal vooralsnog niet tot een sanctie leiden.