Else Beekman
Het is zomer en dat levert de bekende beelden op: hele families die naar de Spaanse stranden trekken. Spanje heeft immers maar liefst 8.000 kilometer kust. En als je op het strand bent lijkt het of de zee, het zand en de rotsen daar altijd zijn geweest en altijd zo zullen blijven. Maar de waarheid is dat het strand niet meer hetzelfde is als vroeger.
Het zand wordt namelijk niet vanzelf aangevuld. En zeker niet in Spanje, dat een groot tekort aan zand heeft. In de woorden van Jorge Guillén Aranda, onderzoeker van het Spaanse Instituut voor Zeestudies in een interview in El Confidencial: “Zand is na water de meest gevraagde grondstof ter wereld. Maar in Spanje is het tekort het grootst. Wij hebben de kust volgebouwd en de zeespiegel is gestegen.”
Elk jaar wordt er zand bijgestort op de Spaanse stranden maar toch wordt de situatie steeds nijpender. Hoeveel zand is er wel niet nodig? “Er is de afgelopen 20 jaar ongeveer 25 à 30 miljoen kubieke meter zand op de Spaanse stranden gestort, maar dat is maar beperkt. Het is ook niet houdbaar, omdat je voor het kunstmatig aanvullen van zand juist weer zand nodig hebt”.
Guillén Aranda ziet geen oplossing in kunstmatig aanvullen. “Als je een bankrekening hebt met 1.000 euro erop en je geeft elk jaar 100 euro uit, dan weet je dat na 10 jaar je geld op is. Zo gaan wij ook met zand om: we gebruiken het, terwijl we weten dat het op een gegeven moment op is.”
Manieren om aan zand te komen
Er zijn andere manieren om aan meer zand te komen. Het meest ideale is natuurlijk dat het zand zich op natuurlijk wijze aanvult. “Eigenlijk hoort 97 tot 99% procent van het zand op natuurlijke wijze mee te komen met rivierwater vanuit het binnenland. Dat is de meest duurzame manier.“ Maar Spanje heeft te maken met steeds ergere droogte.
“Daarnaast zouden we ook slimmer met zand kunnen omgaan. In havens zie je bijvoorbeeld dat het zand zich op sommige plekken ophoopt en op andere plekken met meer erosie niet. We zouden meer kunnen spelen met het verplaatsen van zand.”
Winnen van zand op zee
Het winnen van zand op zee kan ook, maar dat is wel een dure optie omdat het alleen op grote diepte, zo’n 60 tot 70 meter, kan. De VN schat in dat er jaarlijks zo’n 50.000 miljoen ton op deze manier gewonnen wordt. Daar kun je net een muur van 27 meter van bouwen. Dat legt een groot beslag op een snel slinkende natuurlijke bron.
Zandstranden verdwijnen
Volgens een studie van Nature Climate Change, zal er aan het eind van deze eeuw 60 meter zandstrand minder zijn in Spanje. Als de zeespiegel in dit tempo door blijft stijgen, zal de helft van het aantal stranden in de wereld in diezelfde periode verdwenen zijn. Erosie, steeds extremer weer en in Spanje ook de vele bebouwing aan de kust zijn de boosdoeners.
Betere regulering zandwinning nodig
Afgelopen april presenteerde het milieuprogramma voor de Verenigde Naties (UNEP) het rapport Zand en duurzaamheid: 10 aanbevelingen om een crisis af te wenden. De belangrijkste boodschap was: het gebruik en winning van zand zijn onvoldoende gereguleerd. Als oplossing werd het hergebruik van restmateriaal uit de mijnindustrie genoemd. De kilo’s aan puin die daar overblijven vormen een ware schat aan herbruikbaar zand.
Het probleem is urgent, maar de oplossingen komen waarschijnlijk pas op de langere termijn. Volgens Guillén moet Spanje eerst accepteren dat het probleem niet opgelost zal worden. “Dan kunnen we kijken wat er aan preventie kan worden gedaan. We moeten eerst de hoeveelheid zand integraal gaan beheren. Zuinig zijn op wat er vanzelf wordt aangevuld, hergebruik van het zand dat we al hebben en slim gebruik maken van de plekken waar het zich ophoopt.” Een goede ruimtelijke ordening is van essentieel belang. “Onze kust is helemaal volgebouwd. Dus we weten dat we opnieuw moeten gaan bouwen als de kust zich terugtrekt. We moeten het strand teruggeven wat we haar hebben afgepakt.”
Bekijk ook: Catalaanse kust komt zonder stranden te zitten
Het Spaanse ministerie voor Ecologische Transitie en Demografische Problematiek (MITECO) is verantwoordelijk voor het herstel van de stranden. In de periode 2016-2021 is meer dan 60 miljoen euro geïnvesteerd om het zand op de stranden aan te vullen.
Guillén weet nog dat men bij de eerste tekenen van klimaatverandering dacht dat aanvullen van het zand het hele probleem zou oplossen. “We zagen dat als een makkelijke oplossing. Maar toen we eenmaal doorhadden dat de middelen ook maar beperkt zijn en je er voortdurend mee bezig moet zijn, veranderde dat.”
Hij erkent dat de regering ook veel doet. “Alle gebruik van zand wordt door de regering gecontroleerd. En de regering doet onderzoek naar vindplaatsen van zand op het Continentaal Plat, zodat die ook op een goede manier beheerd kunnen worden.”