Judith Goeree
Spanje heeft zijn luchtruim gesloten voor militaire vliegtuigen die direct of indirect betrokken zijn bij de Amerikaanse en Israëlische militaire operatie tegen Iran. De regering noemt het een uitzonderlijke maatregel en benadrukt dat Spanje niet wil meewerken aan een aanval zonder internationaal mandaat.
In het kort
- Spanje sluit zijn luchtruim voor militaire vliegtuigen die betrokken zijn bij de Amerikaanse en Israëlische operatie tegen Iran.
- Ook tankvliegtuigen en toestellen van andere NAVO-landen mogen het Spaanse luchtruim niet gebruiken.
- De regering wil niet meewerken aan een militaire aanval zonder internationaal mandaat.
- Amerikaanse tankvliegtuigen op Spaanse bases zijn verplaatst naar onder meer Frankrijk en Duitsland.
- Spanje blijft wel NAVO-verplichtingen nakomen, onder meer via missies in Turkije en de Middellandse Zee.
Spanje trekt een harde lijn
Premier Pedro Sánchez maakte het besluit bekend in het parlement. Volgens hem worden alle vluchtplannen die verband houden met de militaire operatie geweigerd, ook die van tankvliegtuigen die andere toestellen bijtanken.
Streng veto op militaire vluchten
De maatregel geldt niet alleen voor vliegtuigen die mogelijk zouden vertrekken vanaf de Amerikaanse bases in Rota (Cádiz) en Morón (Sevilla). Ook toestellen uit andere NAVO-landen die bij de operatie betrokken zijn, mogen het Spaanse luchtruim niet gebruiken.
Volgens de regering geldt er slechts één uitzondering: vliegtuigen die in nood verkeren mogen wel landen of door het luchtruim vliegen.
Spanje weigert deelname aan aanval
De Spaanse regering liet eerder al weten dat zij niet wil deelnemen aan een militaire aanval zonder internationaal mandaat, bijvoorbeeld van de VN, NAVO of EU. Daarmee kiest Madrid voor een eigen koers binnen Europa.
Die houding kan de relatie met Washington onder druk zetten. De Amerikaanse president Donald Trump waarschuwde eerder al dat landen die Amerikaanse operaties hinderen mogelijk met handelsmaatregelen te maken krijgen.
In de aanloop naar de aanval van 28 februari voerden Madrid en Washington intensief overleg. De Verenigde Staten onderzochten of zware bommenwerpers tijdelijk op de basis Morón konden worden gestationeerd. Hoewel de basis daarvoor geschikt is, wees Spanje het verzoek af omdat de operatie geen internationaal mandaat heeft van bijvoorbeeld de VN, NAVO of EU. Het plan werd daarom ingetrokken voordat het officieel werd ingediend.
Tankvliegtuigen vertrekken uit Spanje
Door het Spaanse besluit moesten Amerikaanse tankvliegtuigen die op Spaanse bases stonden vertrekken. Ongeveer vijftien toestellen werden verplaatst naar Frankrijk en Duitsland.
Daardoor moeten Amerikaanse bommenwerpers die vertrekken vanaf de Britse basis RAF Fairford langere routes vliegen. Ze vermijden het Spaanse luchtruim en vliegen via Frankrijk of rond het Iberisch schiereiland richting het oosten.
Frankrijk en Verenigd Koninkrijk nemen rol over
Na de Spaanse weigering gaf het Verenigd Koninkrijk toestemming om RAF Fairford te gebruiken voor missies die officieel als defensief worden omschreven. Frankrijk huisvest inmiddels tankvliegtuigen op de basis Istres-Le Tubé, nabij Marseille, waar Amerikaanse toestellen boven de Middellandse Zee kunnen bijtanken.
Spanje blijft wel NAVO‑bondgenoot
Hoewel Spanje niet wil meewerken aan een aanval die het als illegaal beschouwt, blijft het wel zijn NAVO‑verplichtingen nakomen. Amerikaanse torpedobootjagers die in Rota zijn gestationeerd, hebben geholpen bij het onderscheppen van Iraanse raketten die richting Israël en Turkije werden afgevuurd.
Ook blijft de Spaanse Patriot-luchtverdedigingsbatterij in Turkije actief. Daarnaast stuurde Spanje het fregat Cristóbal Colón naar de oostelijke Middellandse Zee om EU-lidstaat Cyprus te beschermen na droneaanvallen vanuit Libanon.
Balanceren tussen neutraliteit en bondgenootschappen
De Spaanse regering probeert een lastig evenwicht te bewaren. Enerzijds wil Madrid geen steun geven aan een militaire aanval zonder internationaal mandaat. Anderzijds wil het land wel zijn verplichtingen binnen NAVO en EU blijven nakomen.
Experts waarschuwen dat dat evenwicht onder druk kan komen te staan als het conflict rond Iran verder escaleert.