Else Beekman
Bouwprojecten vlakbij een Spaanse rivier of barranco krijgen binnenkort met strengere regels te maken. Het Spaanse ministerie voor Ecologische Transitie werkt aan een nieuw besluit waarmee bouwen in overstromingsgebied vrijwel onmogelijk wordt in de gevaarlijkste zones. Grond die nu nog landelijk is, mag daar straks niet meer worden omgezet tot bouwgrond.
Het besluit past de waterwetgeving aan en raakt onder meer het Reglamento del Dominio Público Hidráulico en de regels voor overstromingsrisico’s waarvan de kern de “zona de flujo preferente” betreft. Dat is het gebied waar het water bij een overstroming het eerst en het hardst toeslaat. In een dergelijke zone komt het water hoger dan een meter te staan, stroomt sneller dan een meter per seconde en beide waarden samen overschrijden een bepaalde drempel. In deze zones zijn straks alleen nog activiteiten toegestaan die niet kwetsbaar zijn voor overstromingen en die de doorstroming niet belemmeren.
Landelijke grond moet landelijk blijven
Alle grond die op 30 december 2016 nog de status “suelo rural” had en binnen zo’n zone valt, behoudt die status. De enige uitzondering betreft bouwwerken die overstromingen juist helpen tegen te gaan.
Opvallend aan het decreet is dat ook gebieden die al bebouwd zijn niet helemaal aan de nieuwe regels ontsnappen. In Spanje valt in totaal bijna 33.000 hectare bebouwde grond binnen de gevaarlijkste zones. Daarin staan bovendien ruim 3.600 hectare met woningen. Tussen 2005 en 2014 groeide de woonoppervlakte in die gebieden nog met 8 procent. In al bebouwd gebied blijven verbouwingen mogelijk, maar nieuwe woonfuncties worden expliciet verboden.
Geen kelders en garages meer onder de grond
Het decreet wijzigt ook regels buiten de gevaarlijkste zones. In gebied dat als overstromingsgevoelig te boek staat worden nieuwe kelders, ondergrondse garages en andere ruimtes onder het maaiveld verboden. Nieuwe woningen moeten minstens een meter boven het waterpeil van de maatgevende overstroming komen te liggen, zodat het water bij extreem weer niet tot in de woonverdiepingen komt.
Volgens het ministerie zelf geldt in de rest van het overstromingsgebied de verplichting om de kwetsbaarheid van nieuwe gebouwen te beperken. Daar gelden dus extra bouwtechnische eisen voor wie in zo’n zone een huis koopt of bouwt, ook als het gaat om grond die al bebouwd is.
Zorgen over de nieuwe regels in de bouwsector
Projectontwikkelaars, vooral in de regio Valencia en Murcia, volgen het besluit met argusogen al vinden zij het op zich logisch dat de veiligheid tegen overstromingen omhoog moet. Toch vrezen ze dat de nieuwe kaarten met overstromingsrisico’s in de praktijk bepalen welke grond nog ontwikkeld mag worden, terwijl ruimtelijke ordening formeel een bevoegdheid van de regio’s is. Gemeenten krijgen vijf jaar de tijd om hun bestemmingsplannen aan de nieuwe risicokaarten aan te passen. Doen ze dat niet op tijd, dan geven de waterschapsautoriteiten voortaan een negatief advies over elk nieuw bouwplan in het gebied.
Belangrijk voor kopers is dat in de notariële akte straks vermeld moet staan of de grond in een overstromingsgevoelige zone ligt. Zonder die verklaring kan een woning niet meer worden overgeschreven bij het kadaster.
Klimaatverandering als directe aanleiding
Het ministerie noemt klimaatverandering expliciet als reden voor de aanscherping van de regels. Minister Sara Aagesen wijst in de toelichting op het besluit op de opwarming van de Middellandse Zee. Volgens satellietdata van Copernicus warmt deze met zo’n 0,41 graden per decennium op. Dat is ruim drie keer sneller dan het wereldwijde gemiddelde van 0,13 graden. Hittegolven in zee duren sinds 2020 in het westelijke deel van de Middellandse Zee ook drie keer zo lang als voorheen.
De dana van 29 oktober 2024 in Valencia, met tientallen doden, geldt voor het ministerie als het duidelijkste voorbeeld van wat er kan gebeuren als het misgaat. In een scenario waarin de CO2-uitstoot hoger wordt, kan de neerslag tijdens dana’s in het noordoosten van Spanje volgens de eigen prognoses van het ministerie oplopen tot 88 procent meer dan nu.
Gemeentelijk verzet tegen bouwbeperkingen in overstromingsgebied
Naast de zorgen in de bouwsector over de nieuwe regels verzetten ook gemeenten zich tegen bouwbeperkingen in overstromingsgebied. Acht gemeenten in de Valenciaanse Horta, waaronder Alfafar en Massanassa, stapten in 2017 al naar de rechter tegen vergelijkbare beperkingen van de Confederación Hidrográfica del Júcar. Ze vonden de restricties disproportioneel ten opzichte van het werkelijke risico. Ze verloren die zaak bij het Tribunal Supremo, dat oordeelde dat bebouwing zich moet aanpassen aan het overstromingsrisico.
Wil je zelf kijken of je woning in Spanje in een overstromingsgevoelig gebied staat, kijk dan op de officiële nationale overstromingskaart van het Sistema Nacional de Cartografía de Zonas Inundables (SNCZI). Deze is hier te vinden. Vul een adres of locatie in en zie of een perceel binnen een ‘zona de flujo preferente’ of een bredere ‘zona inundable’ valt. De bijbehorende overstromingskansen (10, 100 en 500 jaar) staan daar ook vermeld.