Elize van Loon
Spanje beschikt over een van de grootste concentraties kloosters en conventen van Europa, maar dat eeuwenoude erfgoed brokkelt in hoog tempo af. In de afgelopen tien jaar is het aantal actieve religieuze gemeenschappen sterk gedaald. Waar er in 2012 nog 860 kloosters in gebruik waren, zijn dat er inmiddels ruim 150 minder. Gemiddeld verdwijnen er jaarlijks 17 kloosters of conventen doordat ze sluiten, verlaten raken of geen gemeenschap meer hebben om ze te onderhouden.
Dat komt vooral door het teruglopende aantal religieuzen. In minder dan tien jaar tijd is het aantal monniken en nonnen in clausuur met meer dan een kwart afgenomen. Veel gemeenschappen bestaan nog slechts uit enkele oudere leden, waardoor gebouwen niet langer te onderhouden zijn.
Het schrijnende voorbeeld van Belorado, Burgos
Een van de meest opvallende recente gevallen is dat van het klooster Santa Clara in Belorado, in de provincie Burgos. Acht voormalige clarissen moeten het gebouw verlaten nadat zij de eigendom verloren. Om samen te kunnen blijven leven, startten zij de campagne Queremosunconvento.com. Binnen een dag ontvingen ze tientallen aanbiedingen van leegstaande kloosters, landelijke huizen en gemeenschapsprojecten verspreid over heel Spanje.
Hun situatie laat een bredere paradox zien: terwijl honderden religieuze gebouwen leegstaan of vervallen, zijn er kleine gemeenschappen die juist wanhopig op zoek zijn naar een plek om te blijven bestaan.
Castilla y León het zwaarst getroffen
De regio Castilla y León vormt het epicentrum van de crisis. Daar staan 457 religieuze monumenten op de Rode Lijst van Hispania Nostra, waaronder veel kloosters in ernstige staat van verval. Vooral in Burgos en Palencia zijn iconische gebouwen zoals San Pedro de Arlanza, Rioseco, Santa Cruz de Ribas en San Pelayo de Cerrato in gevaar.
In Valladolid leidde de sluiting van het Real Monasterio de Santa Clara de Villafrechós ertoe dat een dorp van slechts 460 inwoners zijn laatste religieuze gemeenschap verloor.
Leegstand en verkoop
In Andalusië en Extremadura ontstaat een tweedeling. In steden en toeristische gebieden worden kloosters verkocht of omgebouwd tot hotels, terwijl in landelijke gebieden gebouwen leegstaan door gebrek aan middelen en bevolking. Zo staat het Convento de la Concepción in Carmona (Sevilla) te koop voor zo’n zes miljoen euro, terwijl andere kloosters nog maar door een handvol religieuzen worden bewoond.
Ook in het noorden en langs de mediterrane kust dwingt het gebrek aan roepingen tot sluitingen. Historische gemeenschappen zoals de Carmelitas Descalzas – de Ongeschoeide Karmelieten- in San Sebastián en meerdere kloosters in Catalonië en op de Balearen hebben hun deuren moeten sluiten.
Toekomst van kloosters is onzeker
Volgens de Rode Lijst zijn in het afgelopen decennium tussen de 148 en 200 kloosters verlaten geraakt. Daarnaast verkeren bijna 400 religieuze gebouwen in slechte of zeer slechte staat. Zonder ingrijpen dreigt een groot deel van het Spaanse monastieke erfgoed binnen enkele decennia te verdwijnen.
Roadtrip langs de mooiste kloosters van Spanje