Spanje al twee jaar zonder begroting: wat zijn de gevolgen voor inwoners?

Spanje wordt al sinds 1 januari 2024 zonder nieuwe begroting bestuurd. Dat heeft directe gevolgen voor het land: zonder actuele financiële plannen draait de overheid op automatische piloot, met minder ruimte voor investeringen, crisissen en sociale noden. Waarom is het uitblijven die Spaanse begroting allesbehalve een formaliteit? Econoom en hoogleraar Miguel Ángel Vázquez Taín legt het uit.

De algemene staatsbegroting (Presupuestos Generales del Estado) is het belangrijkste economische stuurmiddel van het land. Hierin staat elk jaar hoe de overheid (vooral via belastingen) geld binnenhaalt en waar dat geld naartoe gaat: zorg, onderwijs, infrastructuur, pensioenen, werkloosheidsuitkeringen en sociale steun.

“Een begroting is een politieke keuze in cijfers”, zegt Vázquez Taín. “Ze laat zien welke prioriteiten een regering stelt en welke economische richting het land op wil.” Voor burgers, bedrijven en investeerders biedt die duidelijkheid. Zonder nieuwe begroting draait Spanje verder op oude plannen, gemaakt voor een economische werkelijkheid die inmiddels is veranderd.

Bestuur op automatische piloot

Juridisch gezien kan Spanje gewoon blijven functioneren zonder nieuwe begroting. Dat gebeurt via een automatische verlenging van de vorige, geregeld in de Ley General Presupuestaria. Overheidsdiensten, ambtenaren en basisvoorzieningen blijven gewoon werken.

Maar er zit een duidelijke beperking aan. Een verlengde begroting is bedoeld om de basis draaiende te houden, niet om snel te reageren op nieuwe problemen. Bij economische tegenwind, stijgende energieprijzen, watertekorten of extra sociale noden heeft de regering minder manoeuvreerruimte. Vázquez Taín noemt dat bestuur op “automatische piloot”: het land valt niet stil, maar beweegt minder makkelijk mee met wat op dat moment nodig is.

Minder ruimte voor investeringen en hervormingen

Het uitblijven van een nieuwe begroting maakt het lastiger om strategische investeringen op te starten. Denk aan de bouw van sociale huurwoningen, projecten voor de energietransitie en hernieuwbare energie, groot onderhoud aan wegen, spoorlijnen en waterinfrastructuur en nieuwe sociale programma’s of werkgelegenheidsinitiatieven.

Ook de uitvoering van Europese fondsen (zoals het NextGenerationEU-herstelfonds) kan vertraging oplopen als de nationale financiële planning niet is aangepast. “Je kunt geen nieuw beleid lanceren met oude rekeningen”, aldus Vázquez Taín.

Daar komt nog bij dat een regering die geen meerderheid vindt voor de begroting, vaak politiek verzwakt overkomt. Dat kan het vertrouwen van investeerders aantasten. Niet omdat Spanje onbestuurbaar wordt, maar omdat het signaal naar buiten toe onzekerheid uitstraalt.

Kunnen nieuwe wetten dan nog wel werken?

Op papier werken nieuwe wetten op basis van een oude begroting wel, in de praktijk wordt het lastiger. Nieuwe wetten hebben vaak geld nodig om uitgevoerd te worden. Zonder aangepaste begroting blijven sommige maatregelen hangen in goede bedoelingen.

Dat zorgt voor een soort stille verlamming omdat nieuwe plannen minder makkelijk worden omgezet in concrete actie. Daardoor vertraagt de overheid op dossiers die voor veel inwoners juist belangrijk zijn: van woningnood tot klimaatadaptatie.

Europese verplichtingen en reactie van Brussel

Spanje moet zich ook houden aan de fiscale afspraken binnen de Europese Unie. De Europese Commissie heeft haar bezorgdheid herhaaldelijk uitgesproken. In oktober 2024 riep economiecommissaris Paolo Gentiloni Spanje op om “zo snel mogelijk” alsnog een begrotingsplan in te dienen. Een jaar later waarschuwde zijn opvolger Valdis Dombrovskis dat Spanje het risico loopt de afgesproken limiet voor de groei van de netto-uitgaven in 2026 te overschrijden.

Tot nu toe heeft Brussel geen sancties opgelegd louter vanwege het ontbreken van een begroting, maar de Commissie houdt Spanje wel scherp. Wel werd in juli 2025 1,1 miljard euro aan EU-steun ingehouden omdat twee specifieke hervormingen (arbeidscontracten en dieselbelasting) niet waren uitgevoerd – een teken dat Brussel nauwlettend toeziet op nakoming van afspraken.

Waarom lukt het niet? De politieke patstelling

Het uitblijven van een begroting is het directe gevolg van een politieke minderheid. De coalitieregering van premier Pedro Sánchez (PSOE) en Sumar telt samen slechts 152 van de 350 zetels in het Congres. Voor goedkeuring zijn er 176 stemmen nodig.

De belangrijkste obstakels:

• De Catalaanse blokkade: De partij Junts (van Carles Puigdemont) eist verregaande concessies in ruil voor steun, zoals de volledige uitvoering van de amnestiewet, erkenning van Puigdemont als legitieme gesprekspartner en specifieke investeringen in Catalonië. Toen de samenwerking eenmaal fragiel werd, trok Junts haar steun aan de begroting volledig in.

• Interne verdeeldheid: Binnen de PSOE bestaat weerstand tegen het te ver meegaan in de eisen van Catalaanse separatisten. Sánchez moet balanceren tussen het behoud van zijn meerderheid en het niet vervreemden van zijn eigen achterban.

• Oppositie die afwacht: De conservatieve Partido Popular (PP) en rechtse Vox stemmen structureel tegen elke linkse begroting. Zij hopen de regering politiek te verzwakken en vervroegde verkiezingen af te dwingen.

Het resultaat is een patstelling: zonder Junts haalt Sánchez geen meerderheid, maar met Junts moet hij concessies doen die politiek zeer gevoelig liggen.

Vooruitzicht: komt er in 2026 nog een nieuwe begroting?

De kans bestaat, maar hangt volledig af van de politieke onderhandelingen in Madrid. Op dit moment ligt er geen nieuw begrotingsontwerp ter stemming in het parlement. Bronnen binnen het ministerie van Financiën geven aan dat een nieuw begrotingsontwerp pas weer realistisch is als de politieke lucht klaart, mogelijk na de zomer van 2026, maar dat hangt volledig af van de onderhandelingen met Catalaanse partijen.

Mocht de regering vallen of vervroegde verkiezingen uitschrijven, dan duurt de begrotingsloze periode nog langer. Zolang dat zo blijft, regeert Spanje met oude plannen in een nieuwe werkelijkheid, functioneel, maar minder flexibel en minder doelgericht.