Judith Goeree
De discussie over het verlagen van de stemgerechtigde leeftijd naar 16 jaar wint opnieuw terrein in Spanje. Wat jarenlang gold als een progressieve ambitie, lijkt nu onverwachte electorale gevolgen te hebben. Jongeren neigen steeds vaker naar populistische en radicaal-rechtse partijen, wat het debat over deze hervorming in een nieuw daglicht stelt.
Jongeren willen meer invloed
In veel democratieën voelen jongeren zich ondervertegenwoordigd. Spanje is geen uitzondering. Door de vergrijzing bepalen oudere generaties steeds vaker de uitkomst van verkiezingen, terwijl jongeren langer met de gevolgen van beleid moeten leven. Een verlaging van de stemgerechtigde leeftijd zou de balans kunnen herstellen en jongeren meer directe invloed geven op hun toekomst.
Wetsvoorstel stemrecht voor 16-jarigen
Het ministerie van Jeugd en Kinderen, onder leiding van Sira Rego (Sumar), werkt aan een wetsvoorstel dat jongeren vanaf 16 jaar stemrecht moet geven. De maatregel maakt deel uit van het voorontwerp voor een nieuwe Jeugdwet. Voor invoering is een wijziging nodig van de huidige Kieswet (LOREG), waarin het stemrecht nu begint bij 18 jaar.
De Spaanse grondwet stelt de meerderjarigheid vast op 18 jaar, maar koppelt daar niet expliciet het stemrecht aan. Dat betekent dat een wetswijziging voldoende is om jongeren vanaf 16 op te nemen in het kiesregister.
Linkse steun, rechtse winst?
Traditioneel zijn vooral linkse partijen voorstander van stemrecht op jongere leeftijd. Sumar is de meest actieve pleitbezorger. De PSOE sprak in 2024 voor het eerst steun uit, onder druk van de Juventudes Socialistas. Toch is er twijfel binnen de partij, zeker nu blijkt dat jongeren niet automatisch op progressieve partijen stemmen.
Uit peilingen van onder meer het CIS blijkt dat Vox onder jonge kiezers opvallend goed scoort. In de leeftijd 18–29 jaar kiest meer dan 14% voor Vox of het extreemrechtse Aliança Catalana. Daarmee zijn deze partijen populairder dan veel linkse alternatieven. De Spaanse politicoloog Hugo Pereira stelt dat jongeren zich vaker tot radicalere standpunten aangetrokken voelen. In de huidige context betekent dat vaker extreemrechts dan extreemlinks.
Bezwaren tegen stemrecht op jonge leeftijd
Partijen als de Partido Popular en Vox hebben zich herhaaldelijk sceptisch of afwijzend uitgelaten over het verlagen van de stemgerechtigde leeftijd. Zij betwijfelen of jongeren van 16 voldoende politieke rijpheid hebben om weloverwogen te stemmen. Ook vrezen zij dat jongeren vatbaarder zijn voor beïnvloeding via sociale media of familie. Volgens deze partijen zou politieke educatie eerst versterkt moeten worden voordat het stemrecht wordt uitgebreid naar jongeren onder de 18.
Stemrecht vanaf 16 in andere landen
Spanje zou met deze wetswijziging niet uniek zijn. In Oostenrijk en Malta mogen jongeren al stemmen vanaf 16 jaar. In België en Duitsland geldt dat onder voorwaarden, zoals alleen bij Europese of lokale verkiezingen. De Spaanse initiatiefnemers wijzen op deze voorbeelden om te laten zien dat de stap uitvoerbaar en juridisch mogelijk is.
Meer stemmen, maar voor wie?
De uitbreiding van het kiesrecht zou ruim een miljoen extra stemgerechtigden opleveren. Toch is niet gezegd dat dit de linkse partijen zal helpen. Vox weet jongeren online goed te bereiken en speelt in op wantrouwen richting traditionele partijen. Volgens Pereira is dat wantrouwen een voedingsbodem voor populisme, vooral bij jongeren die zich buitengesloten voelen.
Blijft de jeugd rechts stemmen?
De centrale vraag blijft of de huidige voorkeur van jongeren voor radicaal-rechtse partijen een tijdelijke uiting van protest is, of een structurele verschuiving in het politieke landschap. De invoering van stemrecht vanaf 16 jaar raakt bovendien aan vragen over representatie, democratische legitimiteit én politieke strategie. In een tijd waarin jongeren zich van traditionele partijen afkeren, is het onzeker wie uiteindelijk baat zal hebben bij deze verandering: de democratie of de extremen?
Desinformatie over Franco rukt op onder Spaanse jongeren