Else Beekman
De ‘oude’ partijen Partido Popular en PSOE behaalden samen 50,7 procent van de stemmen, het laagste ooit. Dit was 73,4 procent in 2011. Beide samen verloren 5 miljoen kiezers aan onder meer de nieuwe partijen Podemos (We kunnen) en Ciudadanos (burgers). De coalitiebesprekingen zullen moeilijk worden. Er is geen voor de hand liggende meerderheid te behalen met twee partijen vanwege de vijandigheid die tussen verschillende partijen bestaat. Geen enkele partij heeft zich ook voor de verkiezingen duidelijk uitgelaten over welke samenwerking met een andere partij als mogelijk wordt geacht. Volgens analist Vincento Scarpetta van de Europese denktank Open Europa krijgt Spanje op zijn best een zwakke regering en op zijn slechtst moeten de Spanjaarden over een tijdje opnieuw naar de stembus in de hoop op een beter resultaat.
Stabiliteit
Volgens Scarpetta is deze uitslag niet ideaal voor een land dat zich nog in een zwak economisch herstel bevindt na een jarenlange heftige economische crisis. Dat herstel moet bestendigd worden en de PP wordt door velen nog wel gezien als beste optie voor een garantie op stabiliteit binnen de politiek. Iets waar de financiële markten erg van houden.
Rajoy wil stabiele regering
Rajoy sprak zijn leden toe nadat de uitslag zondagavond bekend werd gemaakt met de woorden: ‘Spanje heeft een regering nodig met een parlementaire steun. Daarom ga ik op zoek naar een stabiele regering en naar een regering die als enige doel heeft de algemene belangen van alle Spanjaarden te dienen. Spanje heeft stabiliteit, veiligheid, zekerheid en vertrouwen nodig’.
Iglesias wil geschiedenis schrijven
Pablo Iglesias verwelkomde onder groot gejuich van zijn aanhangers de voor zijn partij enorme overwinning. Podemos kwam vanuit het niets met eenvijfde van de stemmen en 69 zetels de Spaanse Tweede Kamer binnen. ‘Vanavond horen we de onsterfelijke stem van Salvador Allende: De geschiedenis is van ons en het is het volk dat de geschiedenis schrijft. Ja we kunnen!’, aldus Iglesias.
Coalities
Mogelijke regeringen kunnen zijn een PP-minderheidsregering, waarbij elke wet die men wil doorvoeren op verzet kan rekenen van de grote oppositiepartijen, vooral op sociaal-economisch gebied. Er kan een links-nationalistische regering komen waarbij de PSOE en Podemos samenwerken met de regionale nationalistische partijen uit Baskenland en Catalonië.
PP dominant in Senaat
Wat het een andere regering dan eentje met de PP aan de macht zeker lastig gaat maken is het reit dat de PP nog steeds de meerderheid in de Spaanse Senaat heeft. Zelfs als er een linkse coalitie komt kan de partij van Rajoy nog alle belangrijke pogingen voor een nieuwe kieswet of wijzigingen in de Grondwet aangaande de eenheid van Spanje in relatie tot een mogelijke afscheiding van Catalonië tegenhouden.
Pedro Sánchez
Sánchez feliciteerde Rajoy met zin overwinning en noemde nog eens dat de traditie het de partij met de meeste stemmen toestaat om een regering te vormen. Wel heeft hij in aanloop naar de verkiezingen gehint op het zich onthouden van steun aan Rajoy.
Eenheid van Spanje
Rivera zei zondag nog geen steun te geven aan de PP. Zijn partij had als voornamelijk doel een hervorming van de Spaanse politiek. Iglesias heeft altijd benadrukt dat hij voorstander is van een wijziging van de grondwet inzake het toestaan van het houden van een referendum over de Catalaanse onafhankelijkheid. De mogelijke linkse coalitiepartner PSOE is echter voor de eenheid van Spanje en tegen een referendum dat de Catalanen de mogelijkheid geeft zich over onafhankelijkheid uit te spreken.
Tweewegcoalitie onwaarschijnlijk
Rekenkundig is de enige mogelijke tweewegcoalitie eentje tussen PP en PSOE. Samen zouden ze 213 zetels hebben en genoeg voor een flinke meerderheid. Dit zal echter de kiezers van beide partijen (van oudsher altijd verdeeld) flink tegen de haren instrijken. De beledigingen van Sánchez aan het adres van Rajoy tijdens een belangrijk debat vorige week, maken een dergelijke samenwerking nog minder geloofwaardig. Sánchez noemde dat de premier van Spanje een fatsoenlijk persoon moet zijn en zei ‘u bent dat niet’, tegen Rajoy.
Linkse coalitie lastig
De PSOE, Podemos en andere linksgeoriënteerde partijen samen kunnen ook een meerderheid behalen van 172 zetels. Toch zal een dergelijke coalitie ook moeilijk zijn gezien de verschillende meningen die de partijen hebben over belangrijke kwesties als de eerder genoemde Catalaanse onafhankelijkheid of wijzigingen in de Spaanse kieswet.
Hamvraag
Volgens Antonio Barrosso, analist bij Teneo Intelligence, aangehaald in een artikel van Reuters is de hamvraag of er een coalitie komt van linkse partijen tegen de PP van Rajoy. Of Rajoy kan blijven is ook nog maar de vraag. Andere partijen kunnen eisen dat de partij een andere leider kiest. De verkiezingsuitslag bevestigt in elk geval dat Spanje een politiek gefragmenteerde tijd tegemoet gaat. Lukt het de partijen niet om binnen twee maanden een nieuwe regering te vormen, volgen er in maart nieuwe verkiezingen.