Else Beekman
Een speciale commissie heeft zich sinds een bezoek aan Spanje vorig jaar september gebogen over de onvrijwillige verdwijningen gedurende de Spaanse burgeroorlog en de dictatuur onder Franco erna. Franco was aan de macht van 1939 tot zijn dood in 1975. Het rapport met aanbevelingen voor hoe het land eindelijk het fascistische verleden onder ogen kan zien, gaat naar de afdeling mensenrechten van de VN.
Spanje moet ervoor zorgen dat nabestaanden kunnen achterhalen wat er met hun dierbaren is gebeurd en ook dat ze eventuele stoffelijke resten kunnen herbegraven om zo het verleden een definitieve plek te geven.
Bedevaartsoort voor extreem rechts
Franco’s resten liggen in de Vallei der Gevallenen nabij Madrid. Dit zou oorspronkelijk een herdenkingsplek voor alle slachtoffers van de Burgeroorlog worden, maar werd door de jaren heen meer een bedevaartsoort voor extreem rechtse lieden en Franco-aanhangers. Dit, terwijl er talloze tegenstanders van Franco begraven liggen, die omkwamen tijdens de constructie van het monument met onder meer een uit rotsen gegraven enorme basiliek en een tientallen meters hoog kruis dat tot in de verre omgeving te zien is.
De VN ziet de plek liever veranderen in een museum dat alle slachtoffers van de dictatuur herdenkt. Het verwijderen van Franco’s resten zou als een onderdeel gezien kunnen worden van het besluit van de voormalige socialistisch regering om alle Franco symbolen uit het Spaanse straatbeeld te verwijderen.
Deadline van negentig
Spanje krijgt van de VN negentig dagen om een schema voor te bereiden waarin het precies aangeeft welke maatregelen wanneer genomen zullen worden om de slachtoffers en nabestaanden van het Franco tijdperk te helpen. Naar schatting liggen de resten van nog 100.000 vermisten uit die periode verspreid door Spanje in massagraven. Ook moet Spanje een waarheidscommissie oprichten om te bepalen wat de waarheid is achter de schendingen van de mensenrechten tijdens de Burgeroorlog en de dictatuur.
Pact der vergetelheid
Na Franco’s dood kwamen de belangrijkste politieke partijen in Spanje overeen het verleden te vergeten. Dit ‘pact der vergetelheid’ zorgde via een amnestiewet ervoor dat niemand op basis van misdaden uit die tijd vervolgd kon worden. In 2012 kwam de socialistische partij met de Wet op het historische geheugen, waarmee fomeel het Franco regime werd veroordeeld.