Else Beekman
In november had het zover moeten zijn. Wie in Spanje een flesje water of een blikje frisdrank koopt, zou dan 10 cent statiegeld betalen en dat terugkrijgen bij het inleveren van de lege verpakking. Zo staat het in de Spaanse afvalwet. Maar bijna twee jaar na de start van het traject is er nog altijd niemand aangewezen om het systeem te beheren.
Milieuorganisatie Greenpeace is er boos over. “Het is betreurenswaardig, we hebben twee jaar weggegooid”, zegt woordvoerder Julio Barea. Hij wil dat er verantwoordelijken worden aangewezen.
Een enorme klus
Het gaat om een van de grootste milieuprojecten van Spanje. Ongeveer 500.000 verkooppunten moeten hun logistiek aanpassen. Het systeem moet jaarlijks tot 20 miljard verpakkingen verwerken, goed voor zo’n 2 miljard euro aan statiegeld.
Dat het nodig is, blijkt uit de cijfers. In 2023 werd maar 41,3 procent van deze verpakkingen ingezameld, schrijft El Salto. In andere Europese landen zorgde statiegeld ervoor dat flesjes en blikjes veel minder vaak op straat of in de natuur belanden.
Vast in de bureaucratie
Vier partijen willen het statiegeldsysteem in Spanje gaan beheren. Een van hen is opgezet door drankproducenten en supermarkten. De andere drie zijn Ecoembes, dat nu de gele container regelt, Procircular en het Italiaanse consortium CorePET. Alle vier hebben hun hoofdkantoor in Madrid, wat betekende dat de regio Madrid hun aanvragen moest beoordelen. Daar ging het mis. Madrid nam de maximale termijn van een jaar voor een beoordeling, maar kwam afgelopen mei zonder voorstel bij de commissie met als argument dat het eerst per kandidaat een rapport wilde zien.
Het ministerie van Milieu ging die rapporten opstellen, maar had daarvoor te weinig informatie, waarop Madrid weigerde die bij de verschillende kandidaten op te vragen. De regio zei daar een wettelijke basis voor nodig te hebben. Zodoende moest de commissie opnieuw bijeenkomen om dat verzoek formeel goed te keuren. De kandidaten hebben nu vijftien dagen om de ontbrekende stukken in te leveren. Daarna begint het hele verhaal opnieuw: van Madrid naar he ministerie, dan weer naar de commissie en tot slot terug naar Madrid.
Maatschappelijke organisaties zijn niet blij met deze gang van zaken. In de zomer stuurden ruim 130 van hen een open brief aan de Madrileense regiopresident Isabel Díaz Ayuso. Daarin eisten ze uitleg over de vertraging.
Ook pakjes melk en sap?
Niet alleen een beheerder van het statiegeldsysteem ontbreekt nog steeds. Bedrijven wachten ook op een nieuw Spaanse besluit over verpakkingen, in navolging van een Europese verordening hierover die geldt sinds augustus. In dit besluit moet ook de vraag worden beantwoord of alleen plastic flessen en blikjes onder het statiegeld vallen, of ook drankkartons? Dat bepaalt mede hoe de inleverautomaten in de winkels ontworpen moeten gaan worden.
Uiteindelijk zullen er volgens schatting van producenten en supermarkten 20.000 tot 30.000 van die automaten nodig zijn. Na een bestelling duurt het minstens een jaar voordat ze in Spanje zijn. Een dergelijke aankoop doen bedrijven alleen als zeker is dat het systeem er komt. Zodra de weg vrij is, rekenen ze op twee jaar opbouwtijd.
Europese deadline in 2029
De EU verplicht landen zoals Spanje, die hun inzameldoelen niet halen, om uiterlijk januari 2029 statiegeld in te voeren. Daarom zou hier de knoop voor eind 2026 doorgehakt moeten zijn.
Intussen is de PP met een motie gekomen waarin ze vraagt de meetmethode voor de inzameldoelen te herzien. Ze wil eerst laten onderzoeken of statiegeld wel de meest efficiënte optie is. El País schrijft dat het onzeker is of het project overeind blijft als er vervroegde verkiezingen komen en de PP aan de macht komt. Of de rekenmethode, die uit Europese regels voortkomt, wel aangepast kán worden, is ook de vraag.
Bedrijven zien voordelen
Drankproducenten en supermarkten houden zich op de vlakte. Sommige vertegenwoordigers erkennen wel dat statiegeld voordelen heeft. Bovendien worden er via de gele container te weinig plastic flessen ingezameld. Bovendien moet er van de EU met 60 procent in 2030 steeds meer gerecycled materiaal in drankverpakkingen zitten. Met statiegeld zou dat makkelijker gaan, omdat flessen en blikjes dan niet met ander afval vermengd raken. Voorlopig kan iedereen in Spanje lege flessen en blikjes dus gewoon in de gele container deponeren.