Else Beekman
Het plein Puerta del Sol in Madrid dat iedereen in Spanje kent van de Oud & Nieuw-viering, is sinds zaterdag veranderd in een tentenkamp. Ondanks de kou en dreigende regen staan honderden tentjes verspreid over het plein, delen mensen eten uit en roepen leuzen. De uitzetting van de 87-jarige Maricarmen Abascal uit de huurwoning in Madrid waar zij meer dan 70 jaar woonde is de aanleiding. Inmiddels dient het protest een breder doel: demonstranten eisen ingrijpende maatregelen tegen de Spaanse wooncrisis.
Het breed gedragen motto onder de mensen op Puerta del Sol luidt ‘Ni una Maricarmen más’, nooit meer een Maricarmen. De tenten verschenen zaterdagavond na afloop van de door de huurdersvakbond georganiseerde demonstratie. De vakbond riep mensen toen op om op het plein te blijven.
De uitzetting van Maricarmen was de druppel
Maricarmen Abascal werd woensdag uit haar woning in de Madrileense wijk Retiro gezet. Het was de vierde en definitieve uitzettingspoging na acht jaar strijd. Maricarmen woonde er op basis van een oud huurcontract dat haar vader in 1956 had afgesloten en dat later eerst op haar moeder en vervolgens op haar was overgegaan. Volgens de rechter kon dat contract na de tweede overdracht niet opnieuw worden voortgezet. Vastgoedbedrijf Urbagestión, dat de woning later kocht, zette uiteindelijk de uitzettingsprocedure door.
De beelden waarin te zien is hoe Maricarmen op een brancard haar woning wordt uitgedragen, maakten veel los. Zo werd Maricarmen voor huurdersorganisaties het symbool van de Spaanse wooncrisis, waarin mensen ondanks dat ze netjes hun huur betalen, hun woning kunnen verliezen, waarin jongeren nauwelijks nog een betaalbare huurwoning vinden en huurders een steeds groter deel van hun inkomen aan wonen kwijt zijn. Zodoende loopt Puerta del Sol ook steeds voller met mensen die oplossingen voor de wooncrisis eisen.
Wat willen de demonstranten precies?
Hun eisen zijn samengebracht in het zogenoemde ‘Decreto Maricarmen” en voorgelegd aan de regeringspartij PSOE. Meer zekerheid voor huurders staat hierin centraal.
- structurele maatregelen om huisuitzettingen te voorkomen;
- regulering van tijdelijke verhuur en kamerhuur;
- bevriezing van de huidige huurprijzen;
- effectieve verlenging van lopende huurcontracten;
- automatische verlenging van huurcontracten zodat ze uiteindelijk voor onbepaalde tijd worden.
De huurdersbeweging gaat in haar wensenpakket nog wat verder. Men wil een forse verlaging van de huren; een terugkeer van toeristische woningen naar de reguliere woningmarkt; meer sociale huurwoningen en maatregelen tegen speculatieve woningaankopen.
Wat doet de regering?
Onder de druk vanuit de straat zei premier Pedro Sánchez zondag dat zijn regering “tegen de klok” werkt om dinsdag een nieuw koninklijk woondecreet aan de ministerraad voor te leggen. Het decreet is niet nieuw, alleen hebben de uitzetting van Maricarmen en de daaropvolgende protesten de onderhandelingen nieuw leven ingeblazen. Eerdere poging om het pakket in juli goedgekeurd te krijgen strandden door gebrek aan politieke steun.
De regering onderhandelt naar eigen zeggen over tien maatregelen. Die gaan onder meer om:
- Bescherming tegen huisuitzettingen.
- Het tegengaan van speculatieve aankopen door investeringsfondsen.
- Stabielere huurcontracten.
- Strengere regels voor tijdelijke huur en toeristische woningen.
- Belasting van toeristische verhuur met 21 procent btw.
- Fiscale voordelen voor verhuurders die hun huur verlagen.
- Financiële tegemoetkoming aan huurders.
- Steun voor de aankoop van een eerste woning.
- Permanente bescherming van de publieke woningvoorraad.
- Een lager btw-tarief voor de bouw van permanent beschermde woningen.
Anders dan de demonstranten op Puerta del Sol eisen, spreekt de regering vooralsnog niet over huurcontracten voor onbepaalde tijd. Wel wordt gewerkt aan het verlengen en stabiliseren van bestaande contracten. In een eerdere versie was voorzien dat huurcontracten die vóór medio 2028 aflopen onder dezelfde voorwaarden automatisch of verplicht kunnen worden verlengd.
Zelfs binnen de regering is nog geen akkoord
Of het hele pakket dinsdag daadwerkelijk wordt aangenomen, valt nog te bezien. Coalitiepartner Sumar vindt de voorstellen tot nu toe onvoldoende en eist volledige bescherming tegen uitzettingen, strengere regels voor tijdelijke en kamerhuur, maatregelen tegen misbruik van toeristische verhuur en meer zekerheid bij verlenging van huurcontracten. Sumar zei maandagochtend dat beide regeringspartijen nog “ver van een akkoord” verwijderd zijn.
Podemos wil veel verder gaan en eist onder meer wettelijke huurverlagingen en onteigening van woningen van grote investeringsfondsen. Junts legt juist meer nadruk op fiscale voordelen voor zowel verhuurders als huurders. PNV wil onder meer het btw-tarief voor toeristische verhuur verhogen, maar vraagt ook bescherming van kleine particuliere verhuurders.
PP kiest een andere koers
De Partido Popular noemt het woonbeleid van Sánchez te interventionistisch. De partij wil meer nadruk op het vergroten van het woningaanbod, sneller beschikbaar maken van bouwgrond, minder bureaucratie en lagere belastingen. De partij zegt in een volgende regeerperiode een miljoen woningen te willen laten bouwen.
Verwijten over en weer
Na de uitzetting van Maricarmen werd de politieke strijd feller. De regering-Sánchez wees naar PP en Vox, vanwege het niet steunen van eerdere maatregelen tegen uitzettingen. Daarbij klonk het verwijt dat de regioregering van Isabel Díaz Ayuso onvoldoende zou hebben gedaan om de situatie te keren. Ayuso zegt er niet verantwoordelijk voor te zijn en stelt dat de landelijke regering zelf jarenlang in de gelegenheid is geweest de huurwetgeving te veranderen en dat heeft nagelaten.
Ook over het kampement op de Puerta del Sol is inmiddels ruzie ontstaan. Het stadsbestuur onder de PP en de regioregering vinden dat de landelijke regeringsdelegatie hiertegen had moeten optreden. De gemeente eist dat de “normaliteit” op het plein zo snel mogelijk wordt hersteld.
Dinsdag wordt de eerste test
Het is nu afwachten wat er dinsdag gebeurt. De demonstranten zeggen in elk geval tot dan op de Puerta del Sol te blijven. Sommigen kondigen al aan langer te blijven wanneer het uiteindelijke decreet niet ver genoeg gaat. Mocht de ministerraad dinsdag een akkoord bereiken, dan moet het decreet nog steeds door het Spaanse parlement voor goedkeuring. De minderheidsregering heeft hiervoor dan ook steun van andere partijen nodig.