Naast de vier grootste partijen PP, PSOE, Vox en Frente Amplio strijden ook twee kleinere landelijke partijen om de stem van de kiezers. Links is dat Podemos van Irene Montero en rechts Se Acabó La Fiesta (SALF) van Luis ‘Alvise’ Pérez Fernández. Wat zeggen hun verkiezingsprogramma’s over wonen, migratie, prijzen, klimaat en infrastructuur? Waar Podemos veel plannen presenteert verspreid over 141 pagina’s, gaat het bij SALF vooral over migratie.
Podemos besloot na gesprekken met de linkse coalitie Frente Amplio toch alleen met de verkiezingen mee te doen. Het programma heeft als motto: ‘Paz, casa y trabajo’: vrede, een huis en werk.
Voor SALF is het de eerste deelname aan de landelijke verkiezingen. De partij heeft lijsten voor het Congres in 46 kieskringen en doet niet mee voor de Senaat.
Beide partijen zijn in de peilingen goed voor ongeveer 2 procent van de stemmen.
Kiescontract en vrede
SALF noemt zijn programma ‘contrato electoral’: kiescontract en komt met 119 maatregelen en een opvallende boeteclausule: het salaris van Alvise wordt vanaf dag één op een geblokkeerde rekening bij de Spaanse Bank gestort. Dat geld gaat naar de staat als hij in juni 2030 niet voor alle 119 maatregelen heeft gestemd.
Het woord “paz” staat bij Podemos voorop. De partij wil dat Spanje uit de NAVO stapt en dat de Amerikaanse bases in Rota en Morón dichtgaan. De recente verhoging van defensie-uitgaven wordt teruggedraaid en daarna blijft het budget bevroren. SALF kijkt vooral naar Brussel. Die partij wil een referendum over heronderhandeling met de EU, en als dat niets oplevert een tweede referendum over vertrek.
Over wonen
Wonen vormt het hart van het Podemos-programma. De partij wil de huren per wet met 40 procent verlagen. Als ondergrens wil de partij regelen dat de huur niet onder de 60 procent van de huidige gemiddelde huur in de buurt mag zakken. Huurcontracten voor een hoofdverblijf worden standaard voor onbepaalde tijd afgesloten.
Podemos wil het kopen van woningen verbieden als je er zelf niet gaat wonen. Wel mag je het kopen als tweede huis voor eigen gebruik. Gedurende vier jaar na aankoop moet je de woning zelf gebruiken, mag deze niet leeg staan en je mag deze ook niet verhuren. Op de eilanden komen aparte beperkingen voor kopers die er niet echt wonen, ongeacht hun nationaliteit of afkomst. Ook wil Podemos woningen van grote eigenaren met meer dan tien woningen onteigenen voor gebruik. Het zou hier om zo’n 626.000 woningen gaan.
Einde aan vakantieverhuur
Zolang de woningcrisis duurt, wil Podemos toeristische verhuur van gewone woningen stoppen. Bestaande vergunningen verdwijnen stap voor stap en nieuwe komen er niet. Er komen wel uitzonderingen voor landelijk toerisme. Vakantiewoningen die illegaal zijn moeten door de eigenaar worden afgestaan aan een nieuw publiek vastgoedbedrijf. Zolang er nog geen verbod op vakantieverhuur is, gaat de btw naar 21 procent. In gebieden met te veel toerisme komen er bovendien voorlopig geen nieuwe hotelbedden bij.
Hetzelfde publieke vastgoedbedrijf zou bemiddelaar worden tussen eigenaren en huurders en houdt de huur op maximaal 30 procent van het gemiddelde inkomen in de gemeente. De overheid mag sociale huurwoningen niet meer aan private partijen verkopen. Er komt een openbaar register met alle woningen en huurcontracten. Staat een woning daar niet in, dan mag deze niet verhuurd worden.
Goedkopere eerste woning bij SALF
SALF wil kopen goedkoper maken, vooral voor wie zijn eerste woning koopt. Die betaalt volgens het programma per wet minstens 35 procent minder dan nu doordat de aankoopbelastingen verdwijnen. Jongeren onder de 40 krijgen van SALF bij hun eerste woning een staatsgarantie voor de aanbetaling van 20 procent. Alle grond van de bad bank Sareb en van de staat moet binnen twaalf maanden worden aanbesteed voor sociale koopwoningen met een vaste prijs. In 2030 moeten er daarmee 100.000 woningen in aanbouw zijn. Bouwen moet ook sneller en een vergunning voor een grote verbouwing moet binnen twee maanden rond zijn. Lukt dat niet, dan geldt de vergunning als verleend en betaalt de gemeente de vertraging. In 2030 moeten er zo 150.000 woningen per jaar bijkomen.
SALF over IBI en krakers
SALF wil de onroerendezaakbelasting IBI afschaffen ‘voor iedereen’. Daardoor lopen gemeenten zo’n 13,4 miljard euro per jaar mis. Dat moeten ze opvangen met bezuinigingen en niet met andere belastingen. De politie moet krakers er binnen 48 uur uitzetten als je aangifte hebt gedaan en kunt aantonen dat je de eigenaar van de woning bent. Als een huurder niet betaalt, dan volgen een snelle rechtszaak en uitzetting binnen dertig dagen. Er is daarbij geen rol meer voor kwetsbaarheid. Voor de gevallen wanneer een huurder niet betaalt, krijgen verhuurders een publieke verzekering die twaalf maanden huur en schade dekt.
Voor vakantieverhuur wil SALF één register met fiscale controle en ‘zonder verboden’. Vastgoedfondsen met meer dan honderd huurwoningen gaan 25 procent vennootschapsbelastingbetalen, net als andere bedrijven.
Migratie: twee uitersten
De partijen staan wat migratie betreft lijnrecht tegenover elkaar. Een uitzettingsbevel moet van SALF binnen 48 uur worden uitgevoerd. Tot die tijd blijven mensen vastzitten. De massale regularisatie van eerder dit jaar wordt teruggedraaid en een nieuwe wordt bij wet verboden. Niemand mag komen uit landen die niet samenwerken tegen mensensmokkel of die hun eigen burgers niet terugnemen. Verder mogen uit andere landen alleen nog maar burgers komen met een artbeidscontract. Latijns-Amerikanen krijgen voorrang. Wie tot meer dan een jaar cel wordt veroordeeld verliest zijn verblijfsvergunning. Pas na vijf jaar legaal verblijf en premiebetaling kunnen migranten aanspraak maken op uitkeringen, huurtoeslagen of sociale woningen.
Pdemos wil de huidige vreemdelingenwet vervangen door een neiuwe wet waarin ‘mensenrechten, gelijke behandeling en inclusie’ centraal staan. Alle detentiecentra voor vreemdelingen gaan dicht en ook regels die het directe terugsturen van migranten aan de grens mogelijk maken verdwijnen. Verder wil de partij een vaste regularisatieprocedure waarin telt wie al sociale, familie- of maatschappelijke banden in Spanje heeft. Om aan te tonen dat iemand al in Spanje woont, volstaan meer soorten bewijs dan nu. Voor alleenreizende minderjarigen komt volledige opvang en een verblijfsvergunning.
Veiligheid hoort voor SALF ook bij migratie. De partij wil een zwaarbeveiligde macrocárcel voor moordenaars, zedendelinquenten, drugshandelaren, terroristen en corrupte politici. Verlof is geen optie.
Prijzen
Podemos wil fors ingrijpen in de kosten van levensonderhoud. Lonen gaan automatisch mee met de prijzen. Het minimumloon stijgt naar 1.800 euro per maand en de werkweek gaat naar 30 uur. Grote supermarktketens krijgen een maximum op hun winstmarge voor basisproducten en er komt een publiek supermarktennetwerk. Verder moet energie goedkoper, komt het gasprijsplafond terug en huishoudens met een inkomen tot het minimumloon krijgen een energiechecque. Podemos wil ook Repsol nationaliseren.
Een deel van de rekening voor deze maatregelen komt bij woningbezit te liggen. Het tarief in de inkomstenbelasting op de zogeheten fictieve huurinkomsten wordt verviervoudigd vooor woningen die niet als hoofdverblijf dienen. Ook komt er een landelijke belasting op leegstaande woningen. De IBI neemt toe naarmate je meer woningen hebt en verhuurders verliezen hun voordelen in de inkomstenbelasting. Verhuurders die in Spanje belasting betalen, verliezen hun fiscale voordelen in de inkomstenbelasting. Ook de aftrek voor pensioenplannen verdwijnt.
Minder belasting bij SALF
SALF wil minder belasting. Onder 35.000 euro inkomen wordt geen inkomstenbelasting meer geheven. Elk kind levert beide ouders 5.000 euro extra vrijstelling op. Zzp’ers betalen geen maandelijkse bijdrage aan de sociale zekerheid meer De btw op stroom gaat bij Salf van 21 naar 4 procent en op water van 10 naar 4 procent. Erf-, schenk- en vermogensbelasting worden afgeschaft en de vennootschapsbelasting gaat van 25 naar 20 procent. Aan contante betalingen hangt geen maximumbedrag meer en contant betalen wordt een grondwettelijk recht.
SALF stelt in het programma dat de belastingverlagingen en nieuwe uitgaven samen zo’n 81,7 miljard euro per jaar kosten. Die worden gedekt met besparingen en inkomsten. Daarvan moet 57 miljard komen uit de ‘meerkosten’ van de regio’s: dubbel werk en overlap tussen de autonome regio’s.
Klimaat, energie en water
Podemos heeft uitgebreide plannen over het klimaat. In 2035 moet minstens 95 procent van de stroom duurzaam zijn en Spanje moet in 2040 klimaatneutraal zijn. Netbeheerder Red Eléctrica wordt een staatsbedrijf. De kerncentrales sluiten volgens schema, te beginnen met Almaraz. Bij grote zonne- en windparken wil Podemos inspraak voor omwonenden binnen 10 kilometer. Bovendien wordt hun minstens 30 procent van elk nieuw park aangeboden. Voor grote datacenters komt een wet met eisen voor energie, water en transparantie.
Van Podemos mogen investeringsfondsen geen waterrechten meer kopen. Voor superintensieve landbouw van fondsen komt een stop. Illegale irrigatie rond Doñana en Tablas de Daimiel wordt gesloten. In overstromingsgebied mag niet meer worden gebouwd. Er komt een vast droogtefonds. Tijdens een hittegolf mag niemand tussen 12.00 en 18.00 uur buiten werken, zonder loonverlies.
SALF laat zich amper uit over het klimaat. Wel wil de partij dat Spanje in Brussel zijn veto gebruikt tegen de Green Deal, tegen de korting op het landbouwbudget en tegen het handelsverdrag met Mercosur. Daarnaast wil SALF gascontracten voor de lange termijn met Algerije. Over water gaat alleen de lagere btw.
Infrastructuur en openbaar vervoer
Podemos wil alle openbaar vervoer gratis maken met één vervoerskaart voor het hele land. De partij wil verder de investeringen in het spoor verhogen naar 20 miljard euro per jaar. In 2030 moet elke gemeente met meer dan 20.000 inwoners een goede treinverbinding hebben en moet het volledige spoor zijn geëlektrificeerd. Renfe en Adif worden weer een staatsbedrijf. Ouigo en Iryo raken hun vergunning kwijt. Als er een treinverbinding van minder dan drie uur is, worden binnenlandse vluchten verboden. Ook wil de partij de uitbreiding stopen van de luchthavens Barcelona-El Prat en Madrid-Barajas.
SALF zegt weinig over wegen, spoor of openbaar vervoer. Wel gaan Transport, energie, industrie en toerisme samen in één nieuw ministerie. Voor de Canarische Eilanden wil SALF dat de staat de reiskorting van 75 procent voor eilandbewoners binnen 30 dagen aan de vlieg- en bootmaatschappijen betaalt.
Welke wetten verdwijnen
Podemos noemt een lange lijst wetten die gaan verdwijnen als de partij het voor het zeggen krijgt. Naast de vreemdelingenwet en de Ley Beckham noemt het programma de Ley Mordaza, de omstreden veiligheidswet uit 2015. Via een nieuwe werknemerswet, moeten ook de arbeidsmarkthervormingen van 2010 en 2012 worden teruggedraaid. Ook de wet die het stierenvechten tot cultureel erfgoed verklaart verdwijnt.
SALF wil vooral minder instituties. Het Constitutioneel Hof moet verdwijnen. Die taken worden overgenomen door een aparte kamer van het Tribunal Supremo, gekozen door rechters. De partij wil eveneens af van de Senaat en het Consejo de Estado. De regering gaat van 22 naar 10 ministeries, van drie vice-presidentschappen naar één en de grens van 1.000 euro voor contante betalingen verdwijnt.
Lees hier het volledige programma van Podemos en hier dat van SALF.