Else Beekman
Een rechter in Sanlúcar la Mayor heeft het onderzoek naar de vermeende waterdiefstal uit negen putten naast Doñana door de vermogende Casa de Alba geseponeerd. Ondanks dat via zeven van de negen putten jarenlang zonder vergunning water werd onttrokken, acht de rechter niet bewezen dat de illegale putten het grondwaterpeil hebben aangetast.
Het onderzoek heeft drie jaar geduurd en ging van start naar aanleiding van een aangifte van twee oud-medewerkers van het sinaasappellandgoed. Nu ziet rechter Pablo Aragón onvoldoende bewijs dat de onttrekkingen daadwerkelijk schade hebben toegebracht aan het grondwater. De aquifer Aljarafe Sur staat volgens de officiële waterplannen al sinds 2021 als “in goede staat” geregistreerd, dus van overexploitatie is volgens de rechter dan geen sprake. Ook de eerder opgelegde voorzorgsmaatregelen worden ingetrokken en de verzegelde putten mogen weer open, meldt El País.
De aquifer waarop de acht putten waar het hier om gaat op zijn aangesloten, is cruciaal voor de biodiversiteit van het Nationaal Park Doñana. Door overmatige wateronttrekking bestaat het risico op verzilting van het gebied, met alle desastreuze gevolgen van dien voor de flora en fauna van het UNESCO Biosfeerreservaat.
Guardia Civil sprak van miljoenenschade
Dat er opnieuw water onttrokken mag worden uit de putten is opmerkelijk omdat juist de Guardia Civil heeft berekend dat de familie tussen de 3,8 en 6,6 miljard liter grondwater onttrok. De geschatte milieuschade was zo’n zes miljoen euro. Ook documenteerden de agenten een geleidelijke daling van het grondwaterpeil, verzilting van de bodem en het afsterven van planten en dieren in het gebied.
Volgens eldiario.es lagen sommige putten verstopt onder groen dekzeil om ze aan het zicht vanuit de lucht te onttrekken. Verder hielden de eigenaren de deuren gesloten toen agenten een tweede keer, vooraf aangekondigd, langskwamen om de putten te verzegelen.
Familie erkende ontbrekende vergunningen
De familie gaf zelf toe voor de rechter dat zeven van de negen putten tussen 2014 en 2024 zonder geldige vergunning werden gebruikt. Verder ontbraken er watermeters, terwijl die volgens de Spaanse waterwet uit 1986 verplicht zijn. Zo kon niemand precies vaststellen hoeveel water er werkelijk werd opgepompt.
Luis Martínez de Irujo is kleinzoon van de hertogin van Alba, die in 2014 overleed. Hij is nu verantwoordelijk voor het landgoed en zegt zich er niet van bewust geweest te zijn dat de putten niet in orde waren. Daar zou hij pas achter zijn gekomen na een melding van de waterautoriteit in 2023. De dagelijkse gang van zaken op de finca bereikte hem niet in Madrid, waar hij woont en zijn dagelijks leven leidt.
Zijn vader, Alfonso Martínez de Irujo, bagatelliseerde de kwestie eerder al tegenover journalisten. Volgens hem bestonden de putten al twintig jaar. Er waren simpelweg andere zaken die voor hem prioriteit hadden dan het regelen van de juist papieren.
Waterschap keurde de putten alsnog goed
Opmerkelijk is vooral dat het waterschap dat over de Guadalquivir-vallei gaat de putten alsnog een officiële vergunning gaf. Dat, terwijl het strafrechtelijk onderzoek nog liep. Met die legalisering had de familie een extra argument om de rechter te overtuigen de strafzaak te seponeren.
De landbouw op de finca is inmiddels ook aangepast van vooral waterintensieve sinaasappelbomen, maar minder waterbehoevende olijfbomen. Desondanks leverden de sinaasappels de familie in het onderzochte decennium nog altijd zo’n 53 miljoen kilo op, en een geschatte omzet van 29 miljoen euro.
Milieuorganisatie gaat in hoger beroep
Milieuorganisatie Ecologistas en Acción trad in de zaak op als particuliere aanklager en gaat in beroep bij het hooggerechtshof in Sevilla. Het Openbaar Ministerie wacht nog op de volledige uitspraak voordat het een officieel standpunt inneemt.
De advocaat van de familie liet weten dat zijn cliënten tevreden zijn met de beslissing. Verder benadrukte hij nog dat er nooit meer water is opgepompt dan uiteindelijk was toegestaan.