Else Beekman
Voor werkgevers zijn definitieve ontslagregelingen een laatste redmiddel op het moment dat de problemen zich blijven opstapelen en een faillissement nabijkomt. Volgens gegevens van de Spaanse Bank schoten de kosten voor definitieve ontslagregelingen in het derde kwartaal de lucht in: waar in het eerste kwartaal de gemiddelde kosten per ontslagen werknemer nog 5.348 euro bedroegen, was dit bedrag in september met 10.015 euro per ontslagen werknemer bijna het dubbele.
Het einde is hiermee nog niet in zicht en het blijft vooralsnog onduidelijk wanneer de piek is bereikt. De Spaanse Bank voorspelt dat het zeker nog tot medio 2023 duurt voordat de economie weer terug is op het niveau van voor de coronapandemie. De Centrale Europese Bank (ECB) heeft dezelfde voorspelling uitgesproken voor de economieën van alle landen binnen de Eurozone.
Onaangepaste regelgeving voor ontslagvergoedingen
Niet alleen is het zorgelijk dat de gemiddelde ontslagkosten voor werkgevers voor het eerst sinds jaren aanzienlijk zijn gestegen, maar ook dat er in de tussentijd geen enkele wetswijziging is geweest op het gebied van ontslag om bedrijfseconomische redenen. De laatste wijzigingen dateren uit de regeerperiode van José Luis Rodríguez Zapatero (met een ontslagvergoeding in bepaalde situaties van 33 dagen per gewerkt jaar) en de herziene arbeidswet uit 2012, die onder leiding van Mariano Rajoy bepaalde dat werkgevers bij een ontslag om bedrijfseconomische redenen werknemers 20 dagen per gewerkt jaar moeten uitbetalen.
Stijging ontslagkosten indicator voor komende periode
De gemiddelde kosten voor werkgevers per ontslagen werknemer steeg tijdens de vorige economische crisis tussen 2008 en 2009 van 7.660 euro naar 9.757 euro. Deze aanzienlijke stijging bleek achteraf een goede indicator voor het pessimistische verloop in de jaren daarna. In 2009 nam het Spaanse bruto binnenlands product af met 3,8 procent, in 2011 opnieuw met bijna 1 procent, in 2012 met 3 en in 2013 met nog eens 1,4 procent.
Dat had in die jaren een direct gevolg voor de Spaanse arbeidsmarkt, waar in 2010 383 duizend banen verloren gingen. In 2011 verdwenen er nog eens 303 duizend banen, in 2012 waren dat er 788 duizend en in 2013 verloren 494 duizend mensen hun baan. Als gevolg van de toegenomen werkloosheid stegen de gemiddelde ontslagkosten voor de Spaanse werkgevers, ondanks dat toen de regelgeving voor ontslagvergoedingen ten gunste van hen was aangepast.
Tussen wal en schip
Met een ontslagregelgeving die jarenlang niet is aangepast, brengen de definitieve ontslagen als gevolg van de coronapandemie niet alleen hoge kosten voor werknemers met zich mee, maar is het bovendien niet gemakkelijk om werknemers te ontslaan.
De 746.900 werknemers voor wie een tijdelijke werkloosheidsregeling ERTE is getroffen, mogen niet worden ontslagen in de periode dat de werkgevers geen premies voor hen afdragen aan de Seguridad Social. Als werkgevers toch tot definitief ontslag willen overgaan in deze periode, dan moeten zij de niet betaalde premies voor de betreffende werknemers alsnog met terugwerkende kracht afdragen.
De ERTE’s zijn duidelijk bedoeld als oplossing voor een tijdelijk bedrijfseconomisch probleem, terwijl het bij definitieve ontslagen gaat om een structurele oplossing voor een structureel probleem. Het probleem doet zich nu voor dat de gevolgen van de coronapandemie voor de hardst getroffen sectoren als de horeca niet langer van tijdelijke, maar inmiddels van structurele aard zijn geworden.
Als werkgevers noodgedwongen hun laatste redmiddel moeten inzetten en werknemers definitief gaan ontslaan, worden ze geconfronteerd met de hoge ontslagvergoedingen. Deze ontslagvergoedingen zijn toegenomen omdat het veelal om oudere werknemers gaat met relatief hogere salarissen.