Else Beekman
Spanje behoort tot de vijf grootste landen ter wereld op het gebied van waterzuivering en ontzilting. Het land is ook Europees koploper in het volume water dat wordt hergebruikt. Alleen van alle miljarden liters afvalwater die jaarlijks in het land worden gezuiverd, wordt landelijk slechts 14% hergebruikt, terwijl dat in Murcia 96% is. En de oorzaken voor het grote verschil tussen regio’s zijn niet zozeer technisch als wel insitutioneel van aard.
Als je door Murcia rijd zie je een grote hoeveelheid kassen vol groente en fruit. Toch is het samen met de provincie Almería een van de droogste hoeken van Europa. Dat de regio inmiddels toch bekend staat als ‘groentetuin van Europa’ lukt voor een groot deel dankzij water dat elders in Spanje gewoon wordt weggegooid. In totaal zuiverde Spanje 6.271 kubieke hectometer aan afvalwater in 2024, blijkt uit de meest recente cijfers beschikbaar bij het Nationale Bureau voor de Statistiek INE. Van dit gezuiverde water wordt 907,5 hm3 gebruikt (14%). In 2022 was dat nog 10,9%,
Na Murcia zijn de regio’s waar het meeste gezuiverd afvalwater in Spanje wordt hergebruikt:
- Comunidad Valenciana: 34,16%
- Canarische Eilanden: 33,16%
- Madrid: 19,56%
- Balearen: 19,49%
De zuidelijk gelegen regio’s Andalusië, Castilla La Mancha en Extremadura komen er niet bij in de buurt met respectievelijk 9,24%, 0,58% en 0,17 procent hergebruik van gezuiverd afvalwater.
Wat maakt het verschil in hergebruik per regio zo groot?
Elke regio heeft zuiveringsinstallaties. Wat het verschil maakt tussen regio’s die vrijwel al hun gezuiverde water hergebruiken en regio’s die amper 1% halen, ligt volgens watersectorportaal iAgua aan de verdeling van de kosten. Wie betaalt de prijs van het gezuiverde water en wie draagt het gezondheidsrisico als er iets in het proces misgaat? Spanje heeft in tegenstelling tot Portugal of Italië geen nationale economische toezichthouder voor stedelijk water. Daardoor liggen kostenverdeling en prijsbepaling in handen van elke afzonderlijke regio. Het land mist een landelijke uniforme norm voor kostendekking die orde in het systeem aanbrengt.
Hoe Murcia zijn afvalwaterzuivering regelde
In Murcia betalen boeren zelf niets voor het gezuiverde water dat ze gebruiken voor het besproeien van hun gewassen. Ze betalen alleen voor het transport en het oppompen. De rekening voor de zuivering zelf komt via een opslag op de waterrekening terecht bij alle inwoners van de regio. Zo hoeft niet elke boerengemeenschap apart te investeren in dure installaties. Dit resulteert erin dat Murcia met slechts 3% van al het Spaanse water een kwart van alle groente en fruit die Spanje exporteert, produceert. Valencia en de Canarische Eilanden halen ook relatief hoge percentages, maar komen nog niet in de buurt van Murcia. In andere regio’s in het binnenland en het noorden waar water minder schaars is, wordt vrijwel niets hergebruikt.
Hergebruikt water veel goedkoper dan ontzilting
Hergebruikt water kost, inclusief transport, ongeveer 0,25 tot 0,30 euro per kubieke meter. Ontzilt zeewater ligt op 0,50 tot 1 euro. Het kostenverschil zit hier vooral in het energieverbruik. Het verschil is dus fors. Zelfs in Murcia dekt hergebruikt water maar zo’n 13% van de totale watervraag voor landbouw. De rest komt uit een wateroverdracht vanuit een andere rivier en uit ontzilting.
Niet voor drinkwater
De acceptatie van hergebruikt water hangt sterk af van het gebruik. Voor parken en tuinen ligt die op 94%, voor landbouw op 82%, mits de kwaliteit gegarandeerd is. Zodra het over drinkwater gaat, zakt dat naar 25%. Wantrouwen in de kwaliteit is de reden die mensen daarvoor het vaakst noemen.
Andere regio’s kijken inmiddels naar het model van Murcia. Voor wie ergens in het droge zuiden van Spanje woont, zal de inzet van hergebruikt afvalwater ook dichterbij komen. Het gaat straks bij toenemende droogte ook meebepalen hoeveel water er beschikbaar is voor het gazon, de moestuin of de olijfboom in de tuin.