Saskia Plazier
De zomer van 2026 was de warmste ooit gemeten in Spanje. De gevolgen van die aanhoudende hitte waren groot. Tussen juni en augustus overleden in 90 Spaanse steden naar schatting 6.824 mensen door de hitte. Ruim 5.200 van die hittedoden, oftewel 77 procent, worden toegeschreven aan klimaatverandering. Barcelona was na Milaan de zwaarst getroffen stad van Europa.
Spanje kreeg afgelopen zomer te maken met maar liefst 61 dagen waarop sprake was van een hittegolf. Ook in de rest van Europa was het uitzonderlijk heet. In West-Europa lag de temperatuur gemiddeld 2,9 graden boven normaal. De aanhoudende hitte had overal grote gevolgen voor de volksgezondheid, met name voor ouderen, jonge kinderen en mensen met een kwetsbare gezondheid.
Onderzoek naar hittedoden in Europese steden
De cijfers, waarover de Spaanse krant La Vanguardia vrijdag bericht, komen uit een onderzoek van het Britse Imperial College London. Wetenschappers onderzochten daar de gevolgen van extreme zomerhitte in 854 stedelijke gebieden verspreid over 30 Europese landen.
De onderzoekers gebruikten dagelijkse sterftecijfers en temperaturen om te berekenen hoeveel mensen door de hitte zijn overleden. Vervolgens vergeleken ze die uitkomsten met een denkbeeldige situatie waarin het klimaat niet door menselijke activiteiten zou zijn opgewarmd. Zo konden ze schatten welk deel van de sterfgevallen aan klimaatverandering is toe te schrijven.
Het gaat dus om statistische schattingen en niet om een telling van mensen bij wie hitte officieel als doodsoorzaak is vastgesteld. Wereldwijd is de temperatuur sinds het einde van de negentiende eeuw met ongeveer 1,4 graden gestegen. In Europa is de opwarming ongeveer twee keer zo groot.
Barcelona na Milaan zwaarst getroffen in Europa
Barcelona springt er in het onderzoek uit. In het grootstedelijk gebied, met ruim drie miljoen inwoners, overleden naar schatting 1.842 mensen als gevolg van de hitte. Daarvan worden 1.587 sterfgevallen toegeschreven aan klimaatverandering, oftewel 86 procent. Daarmee staat Barcelona op de tweede plaats van Europese steden met de meeste extra hittedoden door klimaatverandering. Alleen Milaan telde er meer, namelijk 1.627.
Ook in Madrid eiste de hitte veel slachtoffers. In de Spaanse hoofdstad veroorzaakte klimaatverandering 967 extra sterfgevallen. Daarmee staat Madrid op de zesde plaats in Europa. Valencia volgt binnen Spanje met 262 geschatte extra hittedoden.
Spanje tweede op Europese ranglijst, Nederland achtste
Volgens de onderzoekers overleden in 854 Europese stedelijke gebieden meer dan 50.000 mensen door de hitte. Ongeveer 32.600 van deze sterfgevallen, zo’n 65 procent, worden toegeschreven aan klimaatverandering, die vooral wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen bij de verbranding van fossiele brandstoffen.
Italië voert de Europese ranglijst aan met naar schatting 8.772 extra hittedoden door klimaatverandering. Met 5.227 extra hittedoden in Spanje staat het land op de tweede plaats. Frankrijk volgt met 4.661 op de derde plaats en Nederland neemt de achtste plaats in.
Wanneer rekening wordt gehouden met het aantal inwoners, ziet de ranglijst er anders uit. Malta werd relatief het zwaarst getroffen, met naar schatting 716 extra hittedoden per miljoen inwoners. Daarna volgen Italië met 561, Hongarije met 537 en Kroatië met 461.
Kanttekeningen bij de sterftecijfers
Niet iedereen is het eens met de cijfers. In La Vanguardia plaatst Julio Díaz Jiménez, onderzoeker bij het Spaanse gezondheidsinstituut Carlos III, kanttekeningen bij het onderzoek. Hij wijst op verschillen met het Spaanse sterftemonitoringsysteem MoMo (Monitorización de la Mortalidad Diaria).
Voor Barcelona komen de schattingen redelijk overeen, maar voor Madrid juist weer niet. Imperial College schat daar 1.067 hittedoden tussen juni en augustus, tegenover 260 tijdens hittegolven van juni tot en met september volgens MoMo. De cijfers zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar, omdat de periodes en berekeningen verschillen.
Díaz denkt dat het Britse onderzoek te weinig rekening houdt met de manier waarop Spaanse steden en inwoners zich inmiddels aan de hitte hebben aangepast. Hij verwijst naar de landelijke cijfers: MoMo schatte het aantal sterfgevallen tijdens hittegolven in Spanje tot en met september op 5.684. Als het sterfterisico nog op het niveau van 2014 tot en met 2023 had gelegen, zouden dat er 7.065 zijn geweest, 24 procent meer. Op basis van het sterfterisico uit 2000 zou het aantal zelfs 62 procent hoger zijn uitgevallen.
Die verschillen laten volgens hem zien dat aanpassingen aan extreme hitte effect hebben en dat de Britse schattingen mogelijk te hoog uitvallen.
Aanpassen aan steeds warmere zomers
Dat maatregelen tegen extreme hitte levens kunnen redden, staat buiten kijf. De Spaanse sterftecijfers laten zien dat aanpassingen aan de hitte al verschil maken. Maar daarmee is niet alle sterfte te voorkomen. Aanpassing kan de gevolgen van hitte beperken, maar neemt de oorzaak van de stijgende temperaturen niet weg. Daarvoor is ook het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen nodig.
Volgens de berekeningen zouden afgelopen zomer in de onderzochte Europese steden ongeveer 32.600 minder mensen door de hitte zijn overleden zonder de opwarming van de aarde. Dat is bijna twee derde van alle geschatte hittedoden.
Spanje wil dat Europa sneller ingrijpt bij klimaatcrises en stelt nieuwe noodmacht voor