Else Beekman
De gevolgen van de stijging van de prijs van ruwe Brent-olie waren alleen dit jaar al enorm merkbaar: 2022 is begonnen met vier opeenvolgende weken van stijgingen. De benzineprijs komt in Spanje rap in de buurt van de recordprijs van 1,522 euro per liter die hij in september 2012 bereikte. Het lijkt een kwestie van dagen voordat dit record verbroken wordt.
De stijging van de olieprijzen is direct van invloed op de prijzen van benzine en diesel, essentiële brandstoffen voor de wereldwijde vervoerssector. Voor de productie van benzine en diesel wordt olie – ook wel ‘het zwarte goud’ genoemd – geraffineerd.
Vraag hoog, aanbod wordt laag gehouden
Deskundigen zijn het erover eens dat de prijsstijging wordt veroorzaakt door een stijging van de vraag naar brandstoffen als gevolg van het economisch herstel na de covidpandemie, die de bijna volledige verlamming van de wereldeconomie betekende. ‘Deze stijging van de vraag doet zich voor op een moment dat OPEC terughoudend is om de productieniveaus meer dan verwacht te verhogen en er dus een tekort aan aanbod is’, verklaart Elena Díaz Aguiluz, hoogleraar economie aan de Universiteit van Comillas. Zij is van mening dat het conflict tussen Rusland en Oekraïne de brandstofprijzen op een ‘tijdelijke’ manier beïnvloedt, aangezien de prijsstijging in november 2020 is begonnen en pas in augustus is stopgezet. ‘Deze stijging is niet het gevolg van de oorlog,’ concludeerde zij.
‘De OPEC heeft besloten het plan om de productie van ruwe olie in februari met 400.000 vaten per dag te verhogen, ongewijzigd te handhaven’, zegt economisch analiste Victoria Torre, directeur van Oferta Digital bij Singular Bank.
Díaz noemt nog twee andere factoren die niet bijdragen om de prijzen binnen de perken te houden: ‘We bevinden ons in een tijd van onzekerheid bij de centrale banken, die de rente zouden kunnen verhogen. Dit werkt remmend, omdat de financiering van projecten duurder is. Daarbij komt nog het gebrek aan investeringen om de productie te verhogen (zoeken naar nieuwe oliebronnen, nieuwe winningstechnieken…) dat al speelde in de jaren voorafgaand aan de pandemie, ingegeven door de energietransitie en het Akkoord van Parijs’.
Hoe lang zal deze opwaartse trend aanhouden?
Wat de duur van deze stijging van de brandstofprijzen betreft, zeggen analisten dat ‘deze waarschijnlijk op korte termijn zal aanhouden’. ‘Het Internationaal Energieagentschap (IEA) heeft benadrukt dat de vraag sterker is dan verwacht, terwijl de Amerikaanse Energy Information Administration uitgaat van een verdere daling van de wereldwijde voorraden ruwe olie in het eerste kwartaal van het jaar’, stelt Torre. Zij voegt daar aan toe: ‘De ontwikkeling van de situatie in Oekraïne zal van cruciaal belang zijn vanwege de gevolgen ervan voor de energieprijzen, met name in Europa, gezien de afhankelijkheid van olie- en aardgasleveranties uit Rusland’. Díaz voorspelt: ‘Zolang het economisch herstel doorzet, zullen de prijzen blijven stijgen. Deze trend zal zeker dit jaar nog aanhouden’.
Spaanse prijzen onder het Europese gemiddelde
Ondanks de hoge brandstofprijzen in Spanje ligt de prijs onder het Europese gemiddelde. In de afgelopen week is de gemiddelde benzineprijs in de Europese Unie uitgekomen op 1,66 euro per liter, terwijl voor diesel 1,547 euro per liter werd betaald. De brandstofprijzen in Spanje zijn bijvoorbeeld lager dan in Duitsland (1,743 euro benzine / 1,616 diesel), Frankrijk (1,724 benzine / 1,654 diesel) of Italië (1,778 benzine / 1,647 diesel).
In Spanje zijn de belastingen op brandstof lager dan in andere Europese landen. Daarom zijn de prijzen hier lager, hoewel de prijs van een vat op de wereldmarkt is vastgesteld’, aldus Díaz. Sinds de laatste hervorming van de brandstofbelasting, die sinds 2019 van kracht is, worden brandstoffen belast met de bijzondere belasting op koolwaterstoffen (IEH). Deze belasting bestaat uit een algemene en een bijzondere tranche en is een vast bedrag, geen percentage. Aan dit bedrag moet 21% btw worden toegevoegd. De belastingen maken ongeveer 50% uit van de uiteindelijke prijs van brandstoffen.