Else Beekman
Een eigen bakje meenemen voor afhaaleten, duidelijkere etiketten en op termijn afscheid nemen van de losse plastic zakjes ketchup en mayonaise. De nieuwe Europese verpakkingsregels gelden sinds woensdag ook in Spanje. Toch verandert niet alles van de ene op de andere dag. De meeste zichtbare gevolgen komen pas de komende jaren.
De nieuwe regels moeten de enorme hoeveelheid verpakkingsafval in Europa terugdringen. Ook moeten verpakkingen makkelijker te recyclen en vaker opnieuw te gebruiken zijn. De Europese verordening voor verpakkingen en verpakkingsafval vervangt de oude richtlijn uit 1994 en geldt rechtstreeks in alle EU-landen.
Voor consumenten begint de overgang vrij geruisloos. De supermarkt ziet er vandaag niet opeens anders uit en ook de vertrouwde gele, blauwe en groene afvalcontainers blijven gewoon staan.
Dit verandert al vanaf 12 augustus
Producenten, importeurs en verkopers krijgen vanaf nu te maken met strengere eisen voor de samenstelling, documentatie en verkoop van verpakkingen. Een van de eerste concrete maatregelen betreft PFAS in nieuwe verpakkingen die in contact komen met eten of drinken.
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die onder meer worden gebruikt om materialen bestand te maken tegen vet en water. Ze komen voor in veel verpakkingen van fastfood of kant-en-klare maaltijden.
De stoffen breken nauwelijks af en kunnen zich ophopen in het milieu. De Europese regelgeving stelt daarom grenswaarden aan de hoeveelheid PFAS die in nieuwe voedselverpakkingen mag zitten. Verpakkingen die al voor de ingangsdatum in de handel zijn gebracht, mogen nog wel worden verkocht.
Vanaf 2027 mag je je eigen bakje meenemen
Een zichtbare verandering volgt op 12 februari 2027. Wie in Spanje koffie, een maaltijd of ander eten en drinken afhaalt, moet dan een eigen beker of bakje kunnen laten vullen.
Horecazaken mogen daar geen hogere prijs voor vragen en de klant ook niet op een andere manier benadelen. Bij het verkooppunt moet duidelijk staan dat klanten een eigen verpakking kunnen gebruiken.
Een café hoeft dus niet jouw willekeurige vuile bewaarbakje te accepteren. De precieze hygiënevoorschriften en praktische uitvoering worden nog verder uitgewerkt. Het uitgangspunt staat echter vast: een zelf meegebracht, geschikt bakje moet een normale optie worden.
Een jaar later komt daar nog iets bij. Vanaf februari 2028 moeten afhaalzaken ook zelf een herbruikbare verpakking kunnen aanbieden. Die kan onderdeel zijn van een retoursysteem waarbij de klant de beker of het bakje later terugbrengt. Voor bepaalde kleine bedrijven geldt een uitzondering.
Duidelijker zien waar een verpakking thuishoort
Vanaf augustus 2028 moeten nieuwe verpakkingen een geharmoniseerd Europees etiket krijgen. Dat toont uit welke materialen de verpakking bestaat. Ook helpt het consumenten het afval in de juiste container te gooien. Dezelfde symbolen moeten ook op de afvalcontainers verschijnen. Daardoor wordt het eenvoudiger om bijvoorbeeld plastic, metaal en karton van elkaar te onderscheiden.
Dat betekent niet dat Spanje meteen nieuwe soorten afvalcontainers krijgt. Het huidige inzamelsysteem blijft bestaan. De informatie op de verpakking en op de container moet vooral beter op elkaar aansluiten.
Afscheid van losse plastic sauszakjes
De bekende plastic zakjes met ketchup, mayonaise, suiker, melk of koffieroom verdwijnen niet onmiddellijk. Het verbod voor de horeca gaat pas in op 1 januari 2030.
Het geldt voor plastic eenpersoonsverpakkingen die bestemd zijn voor consumptie in hotels, restaurants, cafés en cateringbedrijven. De regel betekent dus niet dat alle kleine verpakkingen in supermarkten verboden worden.
Er blijven bovendien uitzonderingen mogelijk. Zo kunnen zeer kleine horecabedrijven worden vrijgesteld wanneer er geen bruikbaar alternatief beschikbaar is. De Europese Commissie werkt de precieze toepassing en uitzonderingen nog verder uit.
Ook kleine plastic flesjes shampoo, bodylotion en douchegel in hotels vallen vanaf 2030 onder de verboden verpakkingsvormen.
Minder lucht in grote dozen
Iedereen kent wel een grote verzenddoos waar na opening vooral lucht en opvulmateriaal in blijkt te zitten. Ook dat moet minder worden.
Vanaf 2030 mogen fabrikanten en importeurs verpakkingen niet onnodig groot of zwaar maken. Dubbele wanden, valse bodems en extra lagen die een product groter laten lijken, worden in veel gevallen verboden.
Voor transportverpakkingen, webwinkels en gegroepeerde producten komt een maximum voor de lege ruimte in dozen. Een bestelling mag straks dus niet meer zonder goede reden in een veel te grote doos worden verstuurd.
Worden boodschappen en horeca duurder?
Supermarkten en horecabedrijven waarschuwen dat de omschakeling veel geld kost. Zij moeten verpakkingen aanpassen, nieuwe logistieke systemen invoeren en ruimte maken voor het verzamelen van gebruikte verpakkingen.
Brancheorganisaties vrezen dat bedrijven een deel van die kosten uiteindelijk in hun prijzen verwerken, schrijft El País. Dat is voorlopig een verwachting van de sector. Het staat niet vast hoeveel producten hierdoor duurder worden of wanneer consumenten dat zouden merken.
Consumentenorganisaties wijzen juist op de voordelen. Minder wegwerpverpakkingen betekent minder afval en de overstap naar herbruikbare systemen kan op langere termijn grondstoffen besparen.
En hoe zit het met statiegeld in Spanje?
Het Spaanse statiegeldsysteem voor plastic drankflessen en blikjes is een afzonderlijk traject. Spanje moet dat systeem invoeren omdat het land zijn doel voor de gescheiden inzameling van plastic flessen niet heeft gehaald. De beoogde startdatum is november 2026. Consumenten betalen dan bij aankoop een bedrag boven op de prijs en krijgen dat bij inlevering terug. De definitieve praktische uitwerking is echter nog niet rond. Daardoor bestaat nog altijd twijfel of Spanje de geplande datum haalt.
Daarover schreef InSpanje eerder in het artikel Spanje wil statiegeld op blikjes en flessen, maar invoering wankelt.
Wie vandaag boodschappen doet, hoeft dus nog geen lege blikjes of flessen naar de supermarkt terug te brengen. De verandering is wel ingezet. De komende jaren zullen verpakkingen in Spanje stap voor stap minder vrijblijvend, beter herkenbaar en vaker herbruikbaar worden.