Spanje blijft wereldleider in orgaandonatie: opnieuw dicht bij historisch record

Spanje is al 34 jaar op rij het land met de meeste orgaandonoren. Met 52 donoren per miljoen inwoners blijft het wereldwijd op nummer één. In 2025 werden 6.335 transplantaties uitgevoerd, opnieuw zeer dicht bij het record van 2024, toen met 6.464 ingrepen het hoogste aantal ooit werd bereikt. In de afgelopen tien jaar is het totale aantal transplantaties met meer dan 50 procent gestegen, zo maakte het Spaanse ministerie van Volksgezondheid vrijdag bekend.

Achter die cijfers schuilt niet alleen een strak georganiseerd zorgsysteem, maar ook een menselijke keuze. Elke transplantatie begint bij families die in een periode van rouw toestemming geven voor donatie. Tegelijk moet de medische keten razendsnel schakelen, omdat tijd vaak letterlijk van levensbelang is.

Solidariteit en organisatie als motor

Volgens minister Mónica García van Volksgezondheid weerspiegelen de cijfers zowel de solidariteit van de samenleving als de capaciteit van de Spaanse gezondheidszorg om naadloos samen te werken. Transplantaties vereisen nauwkeurige coördinatie tussen ziekenhuizen, transplantatieteams, intensivecare-afdelingen en transportdiensten. In de praktijk betekent dat: op het juiste moment de juiste mensen en middelen op de juiste plek.

Niertransplantaties blijven veruit de grootste groep

Net als in voorgaande jaren waren niertransplantaties de meest uitgevoerde interventies: 3.999 in 2025, vrijwel gelijk aan een jaar eerder. Daarna volgen levertransplantaties (1.276), een daling van vijf procent, en longtransplantaties (556), elf procent minder dan in 2024.

Het meest in het oog springt de stijging van het aantal harttransplantaties. Met 390 ingrepen werd een nieuw record gevestigd, twaalf procent meer dan het jaar ervoor. Het onderstreept dat Spanje niet alleen veel transplantaties uitvoert, maar ook in steeds complexere trajecten blijft opschalen.

Cantabrië koploper, regio’s scoren wereldwijd uitzonderlijk hoog

De verschillen tussen de autonome regio’s zijn groot, maar internationaal gezien scoren ze vrijwel allemaal uitzonderlijk hoog. Cantabrië voert de lijst aan met 103 donoren per miljoen inwoners. Alle regio’s behalve de Balearen komen boven de 40 donoren per miljoen uit. Dertien regio’s zitten boven de 50 en zeven boven de 60.

Volgens de nationale transplantatieorganisatie ONT komen de regionale verschillen deels door demografie. In vergrijsde regio’s zijn simpelweg vaker potentiële donoren beschikbaar, omdat daar relatief meer mensen overlijden op een manier waarbij donatie medisch mogelijk is. Daarnaast speelt organisatie mee. Regio’s als Cantabrië, Navarra, Valencia en Andalusië hebben efficiënte modellen met snelle herkenning van mogelijke donoren en strakke coördinatie tussen ziekenhuizen en transplantatieteams.

Spanje en de VS: vergelijkbare positie, andere realiteit

Hoewel de Verenigde Staten wereldwijd op de tweede plaats staan, zijn de situaties moeilijk te vergelijken. In Spanje zijn donoren vaak ouder en hebben zij vaker onderliggende aandoeningen. In de VS gaat het relatief vaker om jonge mensen die overlijden door vermijdbare oorzaken, zoals verkeersongelukken, vuurwapengeweld of overdoses.

Landelijke artsenstaking in Spanje van februari tot juni

Nieuwe strategie tot 2030

Om verder te verbeteren werkt de Spaanse ONT aan een nieuwe strategie die dit jaar ingaat en loopt tot 2030. De focus ligt op betere opsporing van potentiële donoren, het vergroten van het aantal betrokken centra en het optimaliseren van alle processtappen rondom uitname en transplantatie.

Een belangrijk doel is het terugdringen van het aantal weigeringen. In 2025 gaf 22 procent van de benaderde families geen toestemming voor orgaandonatie. De ONT wil dat cijfer verlagen met betere begeleiding en communicatie rond het donatiegesprek. Tegelijk wordt gekeken hoe meer organen veilig kunnen worden ingezet. Spanje verruimt daarom de medische criteria, zonder concessies te doen aan de patiëntveiligheid. Een voorbeeld is dat in 2025 donatie tussen mensen met een hiv-infectie is toegestaan, binnen strikt gecontroleerde medische voorwaarden.

Vier harttransplantaties in 63 uur in Madrid

De publicatie van de jaarcijfers viel samen met opmerkelijk nieuws uit Madrid. Het ziekenhuis 12 de Octubre in de hoofdstad voerde voor het eerst in Spanje vier harttransplantaties uit binnen 63 uur. De patiënten waren ernstig ziek, maar herstellen volgens de artsen goed. Eén patiënt blijft nog opgenomen voor revalidatie.

Volgens cardioloog María Dolores García Cosío waren sommige gevallen uitzonderlijk complex. Twee patiënten waren afhankelijk van intensieve mechanische ondersteuning om de tijd tot een donorhart te overbruggen. In één geval ging het om een tweede harttransplantatie.

De grootste uitdaging lag niet alleen in de medische kant, maar vooral in de logistiek: een donorhart mag niet te lang in koude opslag blijven en het operatieteam moet exact op tijd klaarstaan. Die precisie maakt meerdere ingrepen kort op elkaar zeldzaam.

Dicht bij het record, met ruimte voor groei

Met 6.335 transplantaties blijft Spanje in 2025 net onder het recordjaar 2024, maar de boodschap is duidelijk: het systeem draait op volle kracht. Spanje blijft het land waar transplantatiezorg, organisatie en maatschappelijke bereidheid elkaar al decennia versterken  en waar een nieuw record altijd binnen handbereik lijkt.

Bronnen: El País, Ministerio de Sanidad

Menselijke fout fataal voor twee patiënten in ziekenhuis Burgos