Elize van Loon
De iconische pintxo uit San Sebastián (Donostia) zet een ambitieuze stap richting internationale erkenning. Initiatiefnemers werken aan een dossier om de pintxo-cultuur te laten opnemen op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed. Daarmee willen zij niet alleen de culinaire waarde onderstrepen, maar vooral het sociale en culturele karakter beschermen.
De pintxo ontstond in de twintigste eeuw als eenvoudige snack op een stukje brood, vaak vastgezet met een prikker. Later groeide het hapje uit tot een gastronomisch visitekaartje van de stad. Bars in de Parte Vieja, Gros en andere wijken presenteren dagelijks tientallen variaties, van klassiek tot avant-garde. Hoewel het niet makkelijk te bewijzen is welke bar in San Sebastián als eerste pintxos verkocht (die toen banderillas werden genoemd), wijzen verschillende bronnen erop dat bar La Espiga die eer waarschijnlijk heeft. Deze bar ligt in het centrum van de stad, in de Calle San Marcial, vlak bij het strand van La Concha. La Espiga bestaat nog steeds en is zelfs nog altijd in handen van dezelfde familie die de bar op 17 november 1928 opende: de familie Castro. Van die beginperiode zijn de gevelborden met de tekst Gran Bar La Espiga bewaard gebleven.
De gilda als historisch symbool
Een van de bekendste pintxos is de gilda: een combinatie van olijf, ansjovis en pittige peper. Deze klassieker zou in de jaren veertig zijn ontstaan in bar Casa Vallés. De naam verwijst naar de film Gilda, omdat het hapje volgens stamgasten net zo pittig en karaktervol was als de hoofdrolspeelster.
Poteo: het sociale ritueel achter de pintxo
De kracht van de pintxo zit niet alleen in smaak, maar in het ritueel. Tijdens het poteo trekken inwoners en bezoekers van bar naar bar, bestellen telkens een pintxo met een drankje en delen gesprekken aan de toog. Dat sociale element vormt de kern van de kandidatuur voor UNESCO-erkenning.
Waarom immaterieel erfgoed?
UNESCO erkent tradities die gemeenschappen verbinden en culturele continuïteit waarborgen. Voorstanders stellen dat de pintxo-cultuur generaties samenbrengt, lokale producten centraal zet en een levende uitdrukking vormt van Baskische identiteit. Het gaat dus niet alleen om het hapje zelf, maar om de manier van samenkomen.
Wereldwijde uitstraling en lokale discussie
San Sebastián geldt al jaren als gastronomische topbestemming met een hoge concentratie sterrenrestaurants. De internationale populariteit van pintxos versterkt het imago van de stad, maar roept ook discussie op. Sommige locals vrezen dat massatoerisme de authentieke barcultuur onder druk zet. De UNESCO-status moet juist helpen om de oorspronkelijke waarden te beschermen.
Deze straat met meeste bars in Spanje is paradijs voor fans van pintxos
Volgende stappen in het traject
Een officiële kandidatuur vereist een uitgebreid dossier waarin geschiedenis, sociale betekenis en huidige praktijk worden onderbouwd. Lokale instellingen, horecaorganisaties en culturele verenigingen werken samen om de aanvraag vorm te geven. Wanneer Spanje het voorstel formeel indient, start een meerjarig beoordelingsproces.
Met de kandidatuur benadrukt Donostia dat gastronomie meer is dan eten alleen. De pintxo vertegenwoordigt een manier van leven waarin ontmoeting, creativiteit en traditie samenkomen aan de bar.
Bronnen: gourmet.expob2b.es, https://pintxos.es/category/historia/