Else Beekman
Op de grootste luchthaven van Spanje, Adolfo Suárez Madrid-Barajas bij Madrid, verblijven momenteel tussen de 400 en 500 daklozen, verspreid over de vier terminals (T1, T2, T3 en T4). Luchthavenpersoneel ervaart onhoudbare omstandigheden, zoals onveiligheid, overlast en zelfs ongedierteplagen. De Defensor del Pueblo (de nationale ombudsman van Spanje), Ángel Gabilondo, heeft inmiddels ingegrepen en start een officieel onderzoek.
Vooral Terminal 4 functioneert inmiddels als geïmproviseerd kamp. Hier slapen mensen zonder onderdak in liften en verblijven in toiletten en wachtruimtes. Volgens vakbond AESA, die personeel van luchthavenautoriteit Aena en luchtverkeersleidingsorganisatie Enaire vertegenwoordigt, melden medewerkers vechtpartijen, diefstallen en seks in het openbaar. Als gevolg hiervan zijn sommige toiletten permanent gesloten.
De daklozenpopulatie op de luchthaven is zeer divers. Volgens Rosa Sampedro Rodríguez van vakbond UGT zijn niet alle daklozen migranten of crimineel. “Er zijn veel Spanjaarden bij, en mensen die simpelweg geen huur meer kunnen betalen.” Sommigen verblijven er alleen ’s nachts, terwijl anderen er permanent wonen, vaak al maanden.
Elfjarig jongetje slaapt ruim een maand met moeder op luchthaven Madrid
Dagelijks overlast
Werkneemster Fernanda Correia, al 33 jaar in dienst op de luchthaven, bevestigt dat het probleem sinds de coronapandemie fors is toegenomen. Zij en andere schoonmakers ondervinden dagelijks overlast. Die ervaren ze vooral in de publiek toegankelijke ‘landside’-zones van de terminals (de delen van de luchthaven vóór de beveiligingscontrole). Volgens Correia zijn er incidenten met mensen die kampen met psychische problemen. Ze meldt situaties met bloed en gebruikte injectienaalden in toiletten, en collega’s die daar per ongeluk mee in aanraking kwamen tijdens het schoonmaken.
Werknemers voelen zich onveilig, vooral tijdens de nachtdiensten. “We hebben geëist dat niemand nog alleen werkt. Minstens twee mensen per shift is noodzakelijk”, aldus Correia. Zij pleit voor directe samenwerking tussen Aena en overheidsinstanties: “Wij willen gewoon veilig kunnen werken.”
Tegelijkertijd geven bronnen van de hulporganisatie Red Faciam aan dat het merendeel van de daklozen in Barajas juist niet voor problemen zorgt en een goede relatie heeft met de politie.
Politieke impasse frustreert oplossing
Antonio Llarena, secretaris-generaal van vakbond Asae, spreekt van een “sluimerende oorlog” tussen de politieke partijen PP en PSOE. Deze verdeeldheid belemmert een effectieve aanpak van het probleem. De vakbond vraagt de ombudsman om als bemiddelaar op te treden tussen de gemeente Madrid, de Comunidad de Madrid, beide bestuurd door de PP, de centrale regering, bestuurd door PSOE en Aena. Maandag overhandigt de vakbond een formele brief met dit verzoek. Gabilondo wordt uitgenodigd om de situatie op locatie te bekijken.
Bedwantsen op luchthaven Barajas zorgen voor onrust en overlast
De ombudsman onderzoekt nu hoe Aena omgaat met de aanwezigheid van daklozen op luchthavens. Daarbij kijkt men naar de samenwerking met gemeentelijke sociale diensten in steden zoals Madrid, Barcelona, Málaga, Palma de Mallorca, Gran Canaria en Tenerife.
Verantwoordelijkheidsstrijd tussen instanties
De burgemeester van Madrid, José Luis Martínez-Almeida (PP), vraagt de nationale overheid en Aena om verantwoordelijkheid te nemen. Hij wijst op het publieke karakter van de luchthaven en de mogelijkheden die de overheid heeft om in te grijpen. Aena antwoordt met een formeel verzoek aan het stadsbestuur om de wettelijke taken op sociaal vlak uit te voeren. Volgens Aena-president Maurici Lucena overweegt het bedrijf juridische stappen vanwege wat hij ziet als nalatigheid van de gemeente.
José Fernández, gemeentelijk verantwoordelijke voor sociale zaken, stelt dat de centrale overheid wél bevoegd is. Hij verwijst naar de nationale strategie tegen dakloosheid uit 2023, waarin expliciet staat dat de rijksoverheid de grootste verantwoordelijkheid draagt.
Aena verklaarde op 8 mei in een persbericht dat het “alle noodzakelijke maatregelen heeft genomen binnen haar bevoegdheden om het welzijn van passagiers en personeel te waarborgen”. Het bedrijf benadrukt dat het geen daklozen herplaatst binnen de luchthaven, maar dat werkzaamheden ervoor zorgen dat zij zich verplaatsen tussen zones.
Politieke en sociale urgentie
De situatie Barajas wijst op een breder maatschappelijk probleem. Spanje telt steeds meer daklozen. Ondertussen neemt de druk op sociale diensten en opvangcentra toe. Zolang instanties elkaar de schuld blijven geven, blijft een structurele oplossing uit.
De senator van de Partido Popular, Agustín Almodóbar, benadrukt dat er snel actie nodig is. Hij wijst op de gevolgen voor hygiëne, veiligheid en de internationale reputatie van Spanje als toeristische bestemming, zeker vlak voor het zomerseizoen.