Else Beekman
Nieuwe onthullingen laten zien dat het Spaanse elektriciteitsnet al maanden vóór de grote stroomstoring van april vorig jaar op instorten stond. Een noodingreep van netbeheerder Red Eléctrica voorkwam op het laatste moment een totale black-out.
In het kort
- Spanje stond op 31 januari 2025 al op rand van een grote black-out.
- Een plotselinge piek in zonne-energie bracht het elektriciteitsnet ernstig uit balans.
- Red Eléctrica liet met spoed windparken afschakelen om een totale uitval te voorkomen.
- De onthullingen voeden de kritiek dat waarschuwingen vóór de grote stroomstoring zijn genegeerd.
Op 31 januari 2025 rond 11.00 uur raakte het elektriciteitssysteem plots ernstig uit balans. Volgens interne gesprekken kwam er in één minuut tijd zo’n 1.600 megawatt aan zonne-energie bij. Die abrupte piek zorgde voor grote instabiliteit in het netwerk.
Technici van Red Eléctrica grepen onmiddellijk in. In paniek werd contact opgenomen met energiebedrijven zoals Iberdrola met een dringende boodschap: windparken moesten per direct worden stilgelegd om het overschot aan stroom te compenseren.
De instructie om een totale black-out te voorkomen was ongebruikelijk en extreem: niet geleidelijk afschalen, maar in één keer zoveel mogelijk capaciteit uitschakelen. Alleen zo kon worden voorkomen dat het systeem zou doorslaan.
Risico op loskoppeling van Europa
De situatie was zo kritiek dat Spanje bijna werd losgekoppeld van het Europese elektriciteitsnet via Frankrijk. De interconnectie is essentieel voor de stabiliteit van het systeem, maar dreigde door beveiligingsmechanismen automatisch uit te vallen.
Volgens de betrokken technici was het puur geluk dat dit niet gebeurde. “Het was een zeer kritieke situatie”, klinkt het in de vrijgegeven gesprekken die kortgeleden bij de Senaat zijn binnengekomen en nu exclusief zijn onthuld door de krant El Mundo.
Problemen waren al bekend
De nieuwe informatie ondermijnt eerdere verklaringen van onder meer Beatriz Corredor, voorzitter van Red Eléctrica, en de Spaanse regering, die de grote stroomstoring van 28 april als een uitzonderlijk incident bestempelden.
In werkelijkheid waren er al langer signalen dat het netwerk moeite had met de snelle schommelingen van hernieuwbare energie, vooral zonne-energie. De massale groei van zonnepanelen blijkt een uitdaging voor het beheer van vraag en aanbod.
Ook kerncentrale op rand van uitval
Niet alleen de zonne-energie zorgde voor spanning. Energiebedrijf Endesa waarschuwde diezelfde dag dat de kerncentrale Ascó in Catalonië bijna automatisch werd stilgelegd. Als dat was gebeurd, had het systeem mogelijk volledig kunnen instorten.
Kritiek en mogelijke sancties
Toezichthouder CNMC onderzoekt inmiddels de rol van Red Eléctrica in de black-out van 28 april 2025. Volgens de instantie kan er sprake zijn van ernstige nalatigheid, met mogelijke boetes tot 60 miljoen euro.
Ook politiek ligt de kwestie gevoelig. De gebeurtenissen roepen vragen op over de voorbereiding van Spanje op de energietransitie en de betrouwbaarheid van het elektriciteitsnet.
Geen lessen getrokken?
Opvallend is dat energiebedrijven na het incident in januari om een evaluatie vroegen, maar dat die volgens bronnen nooit serieus van de grond kwam. Drie maanden later volgde alsnog de grote stroomuitval die Spanje en Portugal in het donker zette.