Else Beekman
Spanje wil dat de Europese Unie sneller werk maakt van een gezamenlijke aanpak voor kunstmest. Volgens landbouwminister Luis Planas is de markt te kwetsbaar geworden voor internationale spanningen. Hoewel er in Spanje voorlopig genoeg kunstmest beschikbaar is, groeit de zorg over prijzen, productie en aanvoer op langere termijn.
In het kort
- Spanje wil dat de EU sneller werk maakt van een gezamenlijk kunstmestbeleid.
- Door onrust in het Midden-Oosten staan prijzen en aanvoer onder druk.
- Spanje produceert zelf kunstmest, maar blijft afhankelijk van de wereldmarkt.
- Er is nu genoeg aanbod, maar de risico’s voor volgende seizoenen groeien.
De oproep van Planas kwam bij de opening van de 39e editie van het Salón Gourmets in Madrid, die nog loopt tot donderdag 16 april. Daar zei hij dat kunstmest niet telkens een kritiek punt mag worden zodra er wereldwijd onrust ontstaat, zoals nu door de spanningen in het Midden-Oosten.
Volgens de minister moet Europa zorgen voor een stabielere aanvoer, meer samenwerking tussen lidstaten en minder afhankelijkheid van import. Hij pleit daarom voor een structurele aanpak in plaats van noodmaatregelen die pas in werking treden als de problemen al voelbaar zijn.
Wereldhandel onder druk door onrust in het Midden-Oosten
De zorgen zijn niet uit de lucht gegrepen. De oorlog en de onrust rond de Straat van Hormuz raken de kunstmestsector direct. Via deze zeestraat loopt een groot deel van de wereldhandel in aardgas, zwavel en kunstmest. Juist die grondstoffen zijn onmisbaar voor de productie van stikstof- en fosfaatmeststoffen.
Vooral aardgas speelt een sleutelrol. Het is de belangrijkste grondstof voor stikstofmeststoffen en bepaalt een groot deel van de productiekosten. Zodra de gasprijs stijgt of de aanvoer onder druk komt te staan, voelen fabrikanten dat vrijwel meteen. Dat maakt kunstmest duurder en zet ook de concurrentiekracht van de sector onder druk.
De Spaanse regering heeft daarom al een steunpakket van 500 miljoen euro goedgekeurd. Dat geld is vooral bedoeld om boeren te helpen de hogere kosten op te vangen en de landbouwproductie op peil te houden.
Spanje produceert zelf, maar is niet onafhankelijk
Spanje beschikt over een eigen kunstmestindustrie en haalt zijn meststoffen doorgaans niet rechtstreeks uit de Perzische Golfregio. Leveringen komen vaker uit landen als Egypte, Algerije en Marokko. Toch is Spanje daarmee niet gevrijwaard van problemen op de wereldmarkt.
De kunstmesthandel is internationaal sterk vervlochten. Als grote producenten in de Golfregio minder leveren of transport via Hormuz stokt, verschuift de vraag naar andere markten. Dat werkt door in prijzen, beschikbaarheid en concurrentie tussen landen. Ook Spanje merkt die schokken dus, al ontstaan ze elders.
Volgens de Spaanse branchevereniging van kunstmestfabrikanten ANFFE is er voor dit seizoen voorlopig voldoende product beschikbaar voor telers. Fabrikanten doen volgens de sector grote inspanningen om te blijven produceren, ondanks de fors gestegen kosten. Maar die geruststelling geldt vooral voor de korte termijn. Als de crisis langer duurt of verder escaleert, kan de druk op de productie snel oplopen en komt ook de bevoorrading voor een volgend seizoen in beeld.
Spanje wil meer Europese slagkracht
Tegen die achtergrond pleit Planas niet alleen voor meer leveringszekerheid, maar ook voor meer onderzoek en innovatie. Europa moet volgens hem investeren in alternatieven voor traditionele meststoffen, zoals nieuwe technieken, circulaire oplossingen en andere vormen van bemesting.
Daarmee wil Spanje dat de Europese landbouw minder kwetsbaar wordt voor prijsschokken en geopolitieke spanningen. De inzet is helder: meer strategische zelfstandigheid, zodat kunstmest niet telkens opnieuw een zwakke schakel wordt in de voedselproductie.
Overleg met Brussel volgt snel
Het onderwerp staat ook op de Europese agenda. Volgende week bespreekt Planas de kwestie met eurocommissaris Olivér Várhelyi, die Spanje bezoekt. De verwachting is dat daarbij wordt gesproken over manieren om de Europese productie te versterken, innovatie te versnellen en schokken op de markt beter op te vangen.
Voor Spanje is de boodschap intussen duidelijk. Er is nu geen direct tekort aan kunstmest, maar de gebeurtenissen van de afgelopen weken laten opnieuw zien hoe kwetsbaar de sector blijft. Voor boeren is dat nu al voelbaar in de kosten. Op termijn kan het ook breder gevolgen hebben voor de landbouw en de voedselvoorziening.