Trashumancia Spanje: duizenden schapen trekken weer naar de bergen

Wie deze weken door de binnenlanden van Spanje rijdt, kan ze zomaar tegenkomen: duizenden schapen die in een lange stoet over de cañadas reales trekken, de eeuwenoude en wettelijk beschermde veetrekroutes van het land. Begeleid door herders te voet leggen de dieren honderden kilometers af op weg naar de zomerweiden in de bergen. De trashumancia, de seizoensgebonden trek van vee tussen winter- en zomerweiden, is momenteel in volle gang.

2026 is een bijzonder jaar voor de trashumancia. De Verenigde Naties riepen dit jaar uit tot het Internationale Jaar van de Graslanden en Herders. Bovendien erkende UNESCO de trashumancia eind 2023 als Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. Spanje leidde die kandidatuur samen met negen andere landen.

3.200 schapen onderweg

Op dit moment trekken twee kuddes merino-schapen, samen goed voor 3.200 dieren, via de Cañada Real Leonesa Occidental naar de bergweiden van León. De kuddes vertrokken vanuit Los Llanos de Cáceres in Extremadura en leggen ongeveer 600 kilometer af in veertig dagen.

Anders dan veel mensen denken, gaat het niet om een folkloristische optocht voor toeristen. Voor de betrokken herders is het nog altijd een traditionele vorm van veehouderij die economische en praktische waarde heeft.

Begin juni passeerden de kuddes de provincie Valladolid, onder meer bij Tordesillas. Daar bezocht de vertegenwoordiger van de Spaanse centrale overheid in de provincie de herders. Hij noemde de trashumancia een traditie met grote culturele, economische en menselijke waarde.

De tocht verloopt niet zonder risico’s. Afgelopen weken stierven 29 merino-schapen van herder Francisco Morgado nabij Torrelobatón in de provincie Valladolid. Volgens de eerste aanwijzingen gaat het mogelijk om vergiftiging. De Guardia Civil heeft een onderzoek geopend. De herder vermoedt dat illegale beplantingen langs de route met insecticiden zijn behandeld, maar de oorzaak is nog niet officieel vastgesteld.

Dorpen vieren de komst van de kuddes

Op 20 juni trok een kudde van 1.700 schapen het dorp Prioro in de provincie León binnen voor de 32e editie van de Fiesta de la Trashumancia. Tijdens dit jaarlijkse herdersfeest staan tradities centraal, met onder meer zeiswedstrijden, demonstraties van de traditionele worstelsport Lucha Leonesa en gezamenlijke maaltijden.

Ook elders leeft de traditie voort. In de provincie Huesca trokken onlangs zo’n 800 schapen door het stadscentrum, tot verbazing van veel inwoners die niet gewend zijn om een kudde door de straten te zien trekken.

Laatste herders van Soria nemen afscheid

In de provincie Soria was de sfeer dit jaar minder feestelijk. Op 21 juni maakten de broers José Mari, Ricardo en Basilio Pérez uit Navabellida hun laatste trashumancia. Meer dan vijftig jaar trokken zij met hun merino-schapen tussen de hoogvlakten van Soria en de zuidelijke dehesas, de karakteristieke eikenweidegebieden van West- en Zuid-Spanje.

Hun familie beoefent deze vorm van veehouderij al minstens drie eeuwen. Met hun pensioen verdwijnt ook een belangrijk stuk lokaal erfgoed. De broers gelden als de laatste traditionele merino-herders van de provincie Soria die nog aan trashumancia doen.

“Wij stoppen ermee, maar er zijn geen jongeren die ons opvolgen“, zei Ricardo Pérez eerder tegen Soria Noticias.

Eeuwenoude routes

Spanje beschikt over ongeveer 125.000 kilometer aan cañadas reales. Deze veetrekroutes worden al sinds de middeleeuwen beschermd. In 1273 richtte koning Alfonso X de Wijze het Honrado Concejo de la Mesta op, een machtige organisatie die de belangen van schapenhouders behartigde en toezicht hield op de routes.

Eeuwenlang vormde de wolhandel een van de economische pijlers van Castilië. Grote kuddes merino-schapen trokken jaarlijks tussen noord en zuid en leverden wol die in heel Europa werd verhandeld.

Tegenwoordig is die economische betekenis veel kleiner geworden. Veel herders hebben moeite om een bestemming te vinden voor de wol van hun schapen, terwijl de kosten van het beroep blijven stijgen.

Levend erfgoed onder druk

De toekomst van de trashumancia staat onder druk. Niet alleen door vergrijzing en het gebrek aan opvolgers, maar ook doordat sommige delen van de historische routes worden aangetast door bebouwing, infrastructuur of illegale activiteiten.

Het werk van een herder is zwaar en kent geen vaste werktijden. Daardoor kiezen nog maar weinig jongeren voor het beroep.

Toch zijn er ook initiatieven om de traditie levend te houden. De regio Madrid werkt aan een procedure om de trashumancia als beschermd cultureel erfgoed te erkennen. In Soria wordt de wol van de laatste kudde van de gebroeders Pérez inmiddels verwerkt door het jonge label Mestas, dat er onder meer wollen dekens van maakt.

Wanneer de kuddes bij zonsopgang door de bergen trekken en de bellen van de leidende dieren door de valleien klinken, is het niet moeilijk te begrijpen waarom de trashumancia zoveel mensen blijft fascineren. Het is een levende herinnering aan een tijd waarin mens, dier en landschap veel nauwer met elkaar verbonden waren dan tegenwoordig.

Zelf zien?

Wie de trashumancia van dichtbij wil meemaken, heeft de komende weken nog kansen. De kuddes op de Cañada Real Leonesa Occidental bereiken eind juni de omgeving van de Picos de Europa. Langs de route liggen dorpen als Crémenes en Valverde de la Sierra.

Later dit jaar, op de derde zondag van oktober, vindt in Madrid de jaarlijkse Fiesta de la Trashumancia plaats. Dan trekken meer dan duizend schapen door het centrum van de Spaanse hoofdstad tijdens hun traditionele tocht van de bergweiden terug naar de winterweiden in het zuiden.

Terwijl steeds meer herders met pensioen gaan zonder opvolger, volgen de kuddes voorlopig nog altijd dezelfde routes als eeuwen geleden. Hoe lang die eeuwenoude traditie in haar huidige vorm kan blijven voortbestaan, weet niemand.

Bronnen: Soria Noticias, Diario de Valderrueda, Ministerio de Cultura