Saskia Plazier
In Nederland is de herfst inmiddels ingezet. De dagen worden korter en de temperaturen dalen. In Spanje voelt het op veel plaatsen echter nog volop als nazomer. Toch gaat ook daar komend weekend de klok weer een uur terug. Maar misschien gaat de wintertijd in Spanje wel voor de laatste keer in. Zou Spanje dan eindelijk stoppen met het verzetten van de klok?
In het BOE, de Spaanse Staatscourant, staat precies wanneer de klok tussen 2022 en 2026 vooruit- of teruggezet moet worden. Komende zondag staat de laatste datum op die kalender. Betekent dat dan ook het einde van de zomer- en wintertijd in Spanje? Zo eenvoudig ligt het helaas niet. Daarvoor moet Europa eerst een besluit nemen. En dat blijkt al jaren een lastige kwestie.
Wanneer gaat de wintertijd in Spanje in?
De overgang naar de wintertijd vindt in Spanje, net als in Nederland en België, plaats in het laatste weekend van oktober. Dit jaar gebeurt dat in de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober.
Om 03.00 uur gaat de klok een uur terug naar 02.00 uur. Op de Canarische Eilanden worden de klokken om 02.00 uur teruggezet naar 01.00 uur. Dat betekent dat we dit weekend allemaal een uurtje langer kunnen slapen. Vanaf zondag wordt het ’s ochtends eerder licht, maar gaat de zon ’s avonds ook een uurtje eerder onder.
Wordt dit de laatste keer dat de klok teruggaat?
De discussie over het afschaffen van de klokwisselingen speelt al jaren. In 2018 kwam de Europese Commissie met een voorstel om ermee te stoppen. Uit een grote enquête onder de bevolking bleek dat 84 procent van de deelnemers daar wel voor voelde. Inmiddels zijn we acht jaar verder, maar een definitief besluit is er nog altijd niet.
Waar het vooral op vastloopt? De Europese landen kunnen het niet eens worden over welke tijd ze willen aanhouden. Sommige landen geven de voorkeur aan de zomertijd, andere aan de wintertijd. En als ieder land zijn eigen keuze maakt, kan dat voor behoorlijk wat verwarring zorgen.
Zonder Europees akkoord blijft de huidige regeling waarschijnlijk gewoon bestaan. Tot teleurstelling van de Spaanse premier Pedro Sánchez, die al langer van het verzetten van de klok af wil. In oktober 2025 drong hij er bij de Europese Unie opnieuw op aan om ermee te stoppen. Volgens Sánchez levert de tijdswisseling nauwelijks energiebesparing op, terwijl mensen er in hun dagelijks leven en gezondheid wel last van kunnen hebben.
Spanje ligt eigenlijk in verkeerde tijdzone
Er is nog iets opvallends aan de Spaanse tijd. Want eigenlijk hoort het grootste deel van Spanje geografisch gezien helemaal niet in dezelfde tijdzone thuis als Nederland en België. Het Spaanse vasteland ligt grotendeels ten westen van de nulmeridiaan van Greenwich. De tijd van Portugal en het Verenigd Koninkrijk zou daarom beter passen.
Dat was vroeger ook zo. Tot 1940 liep Spanje gelijk met Portugal en het Verenigd Koninkrijk. Maar onder dictator Francisco Franco werd de klok een uur vooruitgezet, waardoor Spanje dezelfde tijd kreeg als Duitsland. Na de Tweede Wereldoorlog werd dat nooit meer teruggedraaid.
En dat merk je nog altijd. Vooral in het westen van Spanje loopt de klok behoorlijk voor op de stand van de zon. In Galicië blijft het in de zomer bijvoorbeeld tot laat in de avond licht. Op de Canarische Eilanden is het anders: daar is het het hele jaar door een uur vroeger dan op het vasteland.
Energiebesparing versus gevolgen voor gezondheid
Waarom verzetten we de klok eigenlijk nog? Oorspronkelijk was het idee vooral om energie te besparen. Door de klok aan te passen, zouden we beter gebruikmaken van het daglicht en minder elektriciteit nodig hebben.
Volgens een raming van het Spaanse instituut voor energiebesparing (IDAE) kan het verzetten van de klok jaarlijks zo’n 300 miljoen euro besparen. Daarvan zou 90 miljoen euro voor rekening komen van huishoudens en 210 miljoen euro van bedrijven, bijvoorbeeld door minder energie te gebruiken voor verlichting en verwarming.
Maar of die besparing tegenwoordig nog zo groot is, valt te betwijfelen. Andere onderzoeken laten zelfs zien dat het energieverbruik door het verzetten van de klok kan toenemen. Wat we bijvoorbeeld ’s avonds aan verlichting besparen, kan op een ander moment van de dag weer extra energie kosten.
En dan is er nog onze gezondheid. Niet iedereen heeft evenveel last van het verzetten van de klok, maar ons biologische ritme kan er wel tijdelijk door van slag raken. Sommige mensen slapen een paar dagen slechter of voelen zich vermoeider dan normaal. Ook het tijdstip waarop we daglicht krijgen, speelt daarbij een rol.
Welke landen verzetten de klok nog?
Wereldwijd is het verzetten van de klok eerder uitzondering dan regel. Minder dan 40 procent van de landen doet dit nog twee keer per jaar.
In de Europese Unie zetten alle landen de klok op dezelfde dagen vooruit of terug. Ook in de Verenigde Staten, Canada en delen van Australië gebeurt dat nog steeds. Maar wereldwijd zijn er veel meer landen die de klok gewoon het hele jaar laten staan. Zo kennen China, Japan en India geen zomer- en wintertijd. Ook Brazilië en het grootste deel van Mexico zijn inmiddels gestopt met het verzetten van de klok.
Wintertijd in Spanje voorlopig nog niet de laatste
Voorlopig lijkt er dus weinig te veranderen aan de wintertijd in Spanje. De Spaanse regering mag dan graag van de halfjaarlijkse klokwisselingen af willen, zonder Europees akkoord komt daar weinig van terecht. De kans is dan ook groot dat we op zondag 28 maart 2027 de klok gewoon weer een uur vooruitzetten, ook in Spanje.
Spaanse verkiezingen: zo werkt de strijd om de macht